`Coup Argentinië blijft uit omdat niemand durft'

In het losgeslagen Argentinië weet niemand hoe de huidige crisis moet worden opgelost. Dat is de belangrijkste reden waarom niemand het machtsmiddel van de staatsgreep hanteert, zoals in het verleden zo vaak is gedaan.

,,Normaal grepen de militairen in dit soort situaties de macht'', zegt professor Jorge Schvarzer. Hoofdschuddend zit hij in zijn kantoor in het statige gebouw van de universiteit van Buenos Aires. ,,De keizer is naakt'', zegt hij. Nog nooit heeft zijn land zich zo blootgegeven als de de afgelopen weken.

Vijf presidenten in tien dagen. Een wanhopige bevolking die `oplossingen' eist. En een politieke elite die intrigerend, ruziemakend en baantjesjagend het land ten onder laat gaan. Nergens ter wereld zou een man die de verkiezingen verloren heeft twee jaar later weer zonder volksraadpleging als `redder des vaderlands' uit de kast worden gehaald.

,,Dat komt omdat de politiek altijd een directe afspiegeling is geweest van de belangen van economische machtsgroepen. En die groepen hebben nu geen antwoord meer'', zegt Svarzer.

De geschiedenis van zijn land wordt bepaald door een onophoudelijke strijd tussen de verschillende groepen. ,,Niet één, maar verschillende elites, die niet één algemeen, maar alleen hun plunderende eigenbelang voorstaan.'' Onderhandelen, akkoorden sluiten – het maakt allemaal geen deel uit van de Argentijnse politiek. ,,Het is altijd een rauwe machtsstrijd geweest, waarbij alleen de onderwerping van de ene machtsgroep door de andere telt.''

De geschiedenis van dit uitgestrekte, vruchtbare en dunbevolkte emigrantenland beschrijft hij als een steeds terugkerende cyclus: ,,In de schoot geworpen rijkdom, verspilling en boven je stand gaan leven, om dan weer te neer te storten in recessie, wanhoop en chaos.'' Dat was dan steevast het moment dat de militairen ingrepen. ,,Uit naam van God, Vaderland en de Heilige Orde legden ze met geweld de belangen van ene machtsgroep over de andere op.''

Svarzer schreef er dikke boeken over. Met name over de laatste militaire dictatuur (van 1976 tot 1983). ,,De ergste, wreedste en meest bloedige die we ooit hebben gehad'', meent hij. De heerschappij van de industriële sector en de vakbonden na de terugkeer van Juan Perón in 1973 was na zijn dood uit de hand gelopen. Opnieuw was het land de recessie en de chaos ingetuimeld. Toen kwam de staatsgreep van de extreem-rechtse, polo-spelende olichargie van grootgrondbezitters. ,,De machtsgroep waar de u inmiddels welbekende Jorge Zorreguieta secretaris van was in de Sociedad Rural Argentina'', verduidelijkt Svarzer. Onder leiding van de economische ploeg – waar Zorreguieta ook weer als landbouwsecretaris deel van uitmaakte – werd door dat militaire regime de basis gelegd voor het huidige faillissement van Argentinië, meent Svarzer.

De economische ploeg van de dictatuur voerde autoritair een neoliberaal economische model in. ,,Zelfs Pinochet in Chili maakte het niet zo bont''. Daarna volgde een `geleide democratie' waarin de peronistische president Carlos Menem dezelfde lijn uiteindelijk doorzette. ,,Zoals de economische ploeg van de militairen met een kunstmatig opgewaardeerde munt een illusoire neprijkdom schiep, zo deed de ploeg van Menem dat met de koppeling van de peso aan de dollar en de privatisering van alles dat het land rijk was. Aan de basis lag volgens Svarzer steeds hetzelfde patroon: ,,De onderwerping van het land aan de kortzichtige deelbelangen één enkele sector.''

Nu zit Argentinië met de gebakken peren. Geen enkele sector heeft meer enig idee hoe de crisis opgelost moet worden, omdat ze inmiddels ook intern verdeeld zijn geraakt.

Neem nu de oligarchie van grootgrondbezitters van de Sociedad Rural Argentina (SRA), waarvan Zorreguieta nog steeds erelid is. In het van bruine sigarenrook doortrokken gebouw in het centrum van Buenos Aires zit de jonge directeur Guillermo McLaughlin achter een groot bureau. ,,Hij is een uiterst behendig onderhandelaar en nog steeds een stuwende kracht'', zegt McLaughlin over Zorreguieta. De vrouw van McLaughlin is dan ook familie van hem.

Waarom de SRA nu geen nieuwe staatsgreep overweegt? ,,Militaire staatsgrepen kwamen altijd voort uit burgersectoren'', geeft McLaughlin eerlijk toe. Dus ook die van 1976, waarin de SRA met Zorreguieta inderdaad een doorslaggevende rol speelde. ,,Maar de burgersectoren zijn nu verdeeld'', zegt hij. ,,Ook wij als SRA zijn verdeeld over de te volgen weg.'' Sommigen willen de invoering van de dollar als nationale munt. Anderen willen een devaluatie. Sommigen willen economisch protectionisme, anderen willen weer vasthouden aan de vrije markt. Dat is volgens McLaughlin dus de reden dat er nu geen staatsgreep komt. ,,Omdat niemand erom vraagt.''

,,Omdat niemand durft'', verbetert Svarzer. ,,Omdat het economische en politieke model van de afgelopen decennia ertoe heeft geleid dat elk antwoord, elke ingreep, een ramp veroorzaakt.'' Devalueren of dollariseren. Een open of een gesloten economie. Bevroren of ontdooide bankrekeningen. ,,Elke beslissing zal leiden tot een politieke ramp en nog grotere sociale chaos.'' Het land is failliet, de industrie ligt stil, de speculanten zijn uitgespeeld, en intussen ligt het vlees in de vrieshuizen te verstijven en ligt het graan in de schuren te rotten.

Opvallend is hoe het leger mokkend in de kazerne bleef toen president De la Rúa vlak voor kerst de staat van beleg afgekondigde. ,,Ook voor het leger is er niets meer te halen'', glimlacht Svarzer. ,,De generaals beweerden zelfs dat ze geen benzine meer hadden om hun tanks naar de demonstraties te rijden.'' Een unieke situatie in de Argentijnse geschiedenis, waar de militairen nog geen tien jaar geleden voor het laatst dreigden met een coup.