80 Rockin' all over the world

Phileas Fogg ging in 80 dagen de wereld rond, de Achterpagina in 80 bekende liedjes. Vandaag de tachtigste en laatste aflevering: rockin' all over the world.

,,New York, London, Paris, Munich / Everybody's talking 'bout pop music'', zong de eendagsvlieg M tweeëntwintig jaar geleden in zijn topdriehit `Popmuzik'. Maar er wordt niet alleen in de hele wereld over popmuziek gepraat, er wordt ook in de popmuziek over de hele wereld gezongen. Geen land op aarde of het is vereeuwigd in een liedje, geen geografisch landmark of het was een inspiratiebron voor rockers, rappers, punkers, housers, soulzangers of reggaesterren.

Niet alle topografische odes hadden hitparadesucces, maar er zijn er genoeg om een dik boek mee te vullen.

In de afgelopen anderhalf jaar maakten we op deze plaats een reis om de wereld in tachtig hits. De trip voerde van `Het land van Maas en Waal' en `Barcelona' via `The Lebanon' en `Down Under' naar `Mississippi' en de `Mull Of Kintyre'. We reisden over Route 66, Highway 61 en de weg naar Amarillo; door de straten van Philadelphia, Penny Lane en Baker Street. We namen onder meer de Marrakesh Express, de nachtboot naar Kaïro, de trojka door Siberië, de nachttrein naar Georgia en de veerpont over de Mersey. En onderweg waren er ontmoetingen met honderden popsterren, onder wie telkens opduikende fellow travellers als Bob Dylan, Jacques Brel, Bob Marley, Paul McCartney, James Brown en Mick Jagger.

Sommige artiesten zijn zelf wereldreizigers. Zo bezong de Zangeres Zonder Naam bijna alle kusten ter wereld, van het Middellandsezeegebied tot de Caraïben; en Randy Newman, die niet alleen muzikaal commentaar leverde op anderhalf dozijn Amerikaanse steden maar ook op China, Kaapstad en Duitsland, is met recht te beschrijven als de grootste touroperator van de popmuziek.

Daarnaast zijn er reizigers in muziek die in één liedje de hele wereld voorbij laten komen. Soms zonder al te specifiek te worden, zoals de Deense peuterpopgroep Aqua (in `I've Been Around The World', dat in 2000 nét de hitparade niet haalde), of de spierballenrockers van Status Quo (in `Rocking All Over The World', dat een dertiende plaats bereikte in november 1977). Ook Prince is in zijn 'Around The World In A Day', de lp waarmee hij in 1985 hoog in de albumlijsten stond, onspecifiek. Anders dan de titel doet vermoeden is dit geen reis om de wereld in één lp. In het titelnummer van de lp wordt zelfs niet één plaatsnaam genoemd. Het gaat in dit liedje om een mentale reis om de wereld in één hit. ,,Loneliness already knows u / There aint't no reason 2 stay / Take my hand, I'll show u / I think I know a better way / Around the world in a day''

Andere groepen en artiesten storten juist een heel aardrijkskundeboek over de luisteraar uit, zoals The Electric Light Orchestra, een symfonische vergissing uit de jaren zeventig. In `All Over The World' (nummer 11 in 1980) kondigt ELO een wereldwijd feest aan dat moet plaatsvinden in ,,London, Hamburg, Paris, Rome, Rio, Hongkong, Tokyo, L.A., New York, Montecarlo, Shard End''. Alleen de laatste twee plaatsen hebben wij op onze de Reis om de Wereld in Tachtig Hits niet aangedaan.

Opmerkelijk aan de reeks plaatsnamen van ELO's `All Over The World' is dat de groep maar twee steden in Amerika noemt. Want als de serie `Reis om de wereld in 80 hits' iets duidelijk heeft gemaakt, dan is het dat de Verenigde Staten het beloofde land van de popmuziek is. Ook Europese popgroepen hebben een begrijpelijke liefde voor het land waar de rock & roll, soul, rhythm & blues en andere populaire popgenres zijn ontstaan en zingen er dan ook vaak en graag over. En vanzelfsprekend zingen de Amerikaanse artiesten het liefst over hun eigen continent. Talloos zijn de Amerikaanse hits waarin Amerikaanse steden een rol spelen: naar schatting driekwart van de topografische hits gaat over Amerikaanse plekken. Amerika leverde dan ook de meeste halteplaatsen voor de reis om de wereld in tachtig hits.

Dat Amerikaanse steden zo vaak zijn bezongen heeft verschillende redenen. In sommige gevallen is het een kwestie van chauvinisme. Voor veel Amerikanen bestaat er eenvoudigweg geen buitenland. Zo beweert de in 1999 overleden countryzanger Hank Snow in `Been Everywhere' dat hij overal is geweest. Inderdaad noemt Snow een ongelooflijk aantal steden in dit nummer – met 91 plaatsnamen moet dit lied wel de recordhouder onder de topografische hits zijn. ,,Boston, Charleston, Dayton, Louisiana / Washington, Houston, Kingston, Texarkana / Monterey, Ferriday, Santa Fe, Tallapoosa / Glen Rock, Black Rock, Little Rock, Oskaloosa / Tennessee, Hennessey, Chicopee, Spirit Lake / Grand Lake, Devil's Lake, Crater Lake, for Pete's sake'', zo gaat een van de coupletten. Maar ook in de andere coupletten blijkt Snow helemaal niet overal te zijn geweest: zijn `everywhere' beperkt zich tot overal in Amerika met een enkel uitstapje naar Argentinië en Costa Rica.

De tweede reden is dat vooral met de Amerikaanse plaatsnamen van Indiaanse oorsprong prachtige, bijna dadaïstische klankgedichten zijn te maken. ,,I've been from Tucson to Tucumcari / Tehachapi to Tonapah'', zong bijvoorbeeld zanger-gitarist Lowell George van de Amerikaanse groep Little Feat in de jaren zeventig.

In de laatste zin uit het Little-Feat-citaat ligt de derde reden besloten waarom er zoveel nummers over Amerika bestaan: Amerika is het land van de eindeloze autowegen waar het reizen veelal slechts bestaat uit het rijden langs en door steden. Vaak bestaan Amerikaanse topografische nummers dan ook uit niet meer meer dan het noemen van plaatsnamen, zoals de evergreen `Nighttrain' die door onder anderen James Brown is gezongen.

De vierde reden is dat Amerikaanse steden vaker dan Europese een eigen geluid hebben. New Orleans, Philadelphia, Detroit, Seattle, Memphis, Chicago – het zijn maar enkele van de Amerikaanse steden die in het recente verleden wereldberoemde popgroepen en platenlabels hebben voortgebracht en daar door velen over de hele wereld het eerst mee worden geassocieerd. In sommige gevallen zijn de topografische hits dan ook eerder odes aan de lokale muziek dan aan de steden zelf. TSOP (The Sound of Philadelphia) van MFSB, het huisorkest van het label Philadelphia International Records, is er een voorbeeld van.

Natuurlijk zijn er wel echte Amerikaanse kosmopolitische topografische hits. Zo haalde de Californische groep The Red Hot Chili Peppers in 1999 de tipparade met `Around The World', een ode aan de prachtige wereld. ,,I know, I know for sure / That life is beautiful around the world'', zingt Anthony Kiedis in een van zijn zeldzame optimistische buien. In `Around The World' doen The Red Hot Chili Peppers Sicilië, de Zwitserse bergen en Bombay aan. Maar ook deze reis om de wereld in een hit speelt zich hoofdzakelijk af in Amerika, want tegenover de drie bestemmingen buiten Amerika staan in dit liedje vijf Amerikaanse staten: Californië, Pennsylvania, Alabama, Wisconsin en Ohio. Ook voor The Red Hot Chili Peppers, die in verschillende tournees werkelijk de wereld over zijn geweest, blijft de wereld toch vooral Amerikaans.

Nee, de beste, meest omvattende en mooiste reis om de wereld in één hit is van de Brit Ian Dury. In december 1978 haalde hij met zijn Blockheads de negende plaats van de Top 40 met `Hit Me With Your Rhythm Stick'. ,,In the deserts of Sudan / And the gardens of Japan / From Milan to Yakatan'', zo begint deze meesterlijke topografische hit. Vervolgens laat Dury weten dat iedereen, `every woman and every man', plezier beleeft aan het spel met de `rhythm stick'.

Opmerkelijk genoeg mijdt Dury juist het beloofde land van de popmuziek, maar verder bereist hij bijna alle continenten. In de andere coupletten gaat Ian Dury nog naar Borneo, Bordeaux, Eskimoland, China, Bombay en ten slotte neemt hij zelfs nog even de weg naar Mandelay. Maar niet alleen hierom is `Hit Me With Your Rhythm Stick' de mooiste reis om de wereld in één hit. Dury zingt ook in drie talen in dit waarlijk kosmopolitische lied en bovendien is het de topografische hit waarin het vaakst het woord `hit' zelf voorkomt: ,,Hit Me with your rhythm stick / Je t'adore, ich liebe dich / hit me, hit me, hit me / Hit me slowly, hit me quick / Hit me, hit me, hit me.''

Een boekuitgave van de Reis om de Wereld in Tachtig Hits zal in mei verschijnen bij uitgeverij Nijgh & Van Ditmar.