Wegsturen NS-top is slechts een begin

Minister Netelenbos van Verkeer heeft hard ingegrepen bij de NS. Nu moet er schoon schip gemaakt worden en tegelijk heeft de ernstig zieke patiënt rust nodig.

,,Dit is eenmalig'' en ,,buitengewoon dramatisch''. Zo karakteriseert minister Netelenbos (Verkeer en Waterstaat) haar besluit om het vertrouwen op te zeggen in de NS-top en de daarop volgende gebeurtenissen. Het liep voor haar allemaal zo'n beetje als voorzien en nu geeft ze door het vertrek van de commissarissen de topdirectie alle ruimte om orde op zaken te stellen bij het spoorbedrijf. ,,Maar de NS is geen staatsbedrijf, het is een zelfstandige onderneming. conducteurs en machinisten worden geen ambtenaren'', voegt ze er haastig aan toe.

Een gewaagde uitspraak zo kort nadat ze vier topambtenaren en haar partijgenoot, ex-bewindsman Wim Meijer van de Rabobank, bereid vond leiding te geven aan het bedrijf. Het heeft toch veel van een renationalisatie van het spoorbedrijf, dat in 1995 onder leiding van minister Jorritsma werd verzelfstandigd. Haar opvolger gaat nu, zoals ze aankondigde, schoon schip maken en dat is veel meer dan het ontslaan van een aantal mensen, zo blijkt uit de brief die de minister naar de Tweede Kamer stuurde.

Gisteren wilde Netelenbos nauwelijks ingaan op de vraag wat de `schoon-schip-operatie' zou kunnen betekenen. Uit haar brief aan de Tweede Kamer blijkt het haar vooral te gaan om betere verhoudingen in het bedrijf. In zijn afscheidstoespraak legde de oud-Philipsbestuurder Jan Timmer daar ook de vinger op. Het werd tijd, zei hij, dat het gehele personeel eens ging beseffen dat ze meer hun best moesten doen voor de reizigers. Dat was een sneer naar de collectieven, die intern als niet-loyaal worden gezien en er van worden verdacht de dienstregeling te dwarsbomen.

Volgens de brief van Netelenbos moeten de commissarissen onder leiding van haar prominente partijgenoot Wim Meijer een topbestuurder voor het spoorbedrijf vinden die de komende zes maanden het vertrouwen en vooral de tevredenheid onder de reizigers op kan vijzelen. Tegelijk zal het hoge ziekteverzuim in het bedrijf moeten worden aangepakt, evenals het aantal storingen en uitgevallen treinen.

Dat moet allemaal worden vastgelegd in een nieuw verbeterplan dat Netelenbos van de nieuwe directie zal vragen. Daarbij doet ook zij een klemmend beroep op het NS-personeel ,,om van hun bedrijf weer het bedrijf te maken met de internationale naam en faam van vroeger''. De gang van zaken in de afgelopen jaren heeft haar realiteitszin groter gemaakt en het hoeft dan ook geen verbazing te wekken wanneer de punctualiteit dit jaar nog wat lager mag zijn dan de ,,geflatteerde'' 79,9 over 2001. Desgevraagd wilde Netelenbos daarover niet meer kwijt dan: ,,We zullen zien''.

Intussen vraagt ze van de Tweede Kamer, die met uitzondering van D66-lid Van Walsem waardering heeft voor haar ingreep, om haast te maken met wetgeving die de positie van het zelfstandige spoorbedrijf moet verduidelijken. Er klinkt enige kritiek door op haar voorganger Jorritsma, de huidige vice-premier en minister van Economische Zaken als Netelenbos zegt: ,,De NS is in 1995 zonder wettelijke regeling verzelfstandigd, dat moeten we nu herstellen''. [Vervolg ANALYSE: pagina 3]

ANALYSE

Minister hield NS aan belofte

[Vervolg van pagina 1] Gelet op de hoeveelheid werk die daarvoor nodig is, valt ernstig te betwijfelen of dat nog voor de verkiezingen lukt. Misschien overweegt PvdA-leider Melkert nu reeds of hij Netelenbos moet verplichten deze klus in een nieuw kabinet netjes af te maken.

Voor Netelenbos en de NS-top was het een gedenkwaardige oudjaarsdag. In een gesprek met president-commissaris Timmer vroeg de minister wat hij verwachtte van het punctualiteitscijfer. Dat zou net onder de 80 procent blijven, dacht Timmer. Waarop de minister antwoordde dat die 80 procent uit het door de NS opgestelde `verbeterplan' van halverwege vorig jaar echt het minimum was en dat zij hem derhalve moest verzoeken om president-directeur Huisinga te ontslaan. Timmer vond evenwel dat het verschil te klein was voor zo'n ingreep en weigerde de opdracht. De minister hield voet bij stuk. Gevolg: beraad door de commissarisen, die vervolgens hun functies beschikbaar moesten stellen. Daarna volgde snel de ontslagaanvraag van Huisinga en zijn mede-directeur Lantain.

Vier maanden voor de verkiezingen onderneemt Netelenbos nu een poging om orde op zaken te stellen bij de Spoorwegen. Een bedrijf dat in de ogen van reizigers is verslonst en verloederd, de minister zelf spreekt van een ernstig zieke patiënt die dringend rust nodig heeft. In één adem wordt daar aan toegevoegd dat ,,de komende maanden schoon schip gemaakt zal worden''. Hetgeen ongetwijfeld opnieuw de nodige onrust zal geven. Als de patiënt dat nog maar kan verdragen. De minister benadrukt dat ze niets meer heeft gedaan dan de NS-leiding houden aan de eigen belofte in het verbeterplan. Ze spreekt tegen dat ze na twintig lange en korte debatten onder druk van de Tweede Kamer of met het oog op de verkiezingen heeft gehandeld. ,,Toen ik destijds zonder op- of aanmerkingen het verbeterplan overnam was hoon mijn deel. Achteraf blijkt dat de enig juiste beslissing te zijn geweest'', aldus Netelenbos.