Bondsbaan bij NS

De Nederlandse Spoorwegen mogen een bijzonder bedrijf zijn, de bestuursverhoudingen zijn nog uitzonderlijker. Minister Netelenbos lanceert vier topambtenaren, twee van Financiën en twee van haar eigen departement, in de raad van commissarissen van NS. Zij zijn de opvolgers van captains of industry als Jan Kalff (ex-ABN Amro), Pieter Bouw (ex-KLM) en Aad Jacobs (ex-ING).

De machtsgreep van Netelenbos spot niet alleen met oude afspraken over verzelfstandiging van NS, ook de zojuist doodverklaarde overheidscommissaris lijkt binnen nog geen jaar zijn wederopstanding te beleven.

Collegaministers Zalm en Jorritsma kondigden vorig jaar aan om de relaties tussen de staat en zijn deelnemingen transparanter te maken. Die waren toch niet meer van deze tijd. De verhoudingen moeten volgens het kabinet zo zuiver mogelijk zijn. En daarom dienen functies van de staat als aandeelhouder, commissaris, toezichthouder en beleidsmaker zo veel mogelijk gescheiden worden.

Het afschaffen van de overheidscommissaris past in de politiek van een terugtredende overheid. Bovendien huist in deze toezichthouder al jaren een schizofrene geest. Een commissaris behoort in het belang van de ,,gehele'' onderneming te handelen. Een overheidscommissaris is dus per definitie een met zichzelf onverenigbare functie, laat staan met andere bijbaantjes.

Dat regime is even niet besteed aan Netelenbos. De minister van Verkeer en Waterstaat kan bij de gratie van commissarissen die zélf opstappen de macht grijpen, iets dat door de verzelfstandiging nauwelijks meer mogelijk was. Bij de NS benoemen de toezichthouders zichzelf. Als die er niet zijn doen de aandeelhouders dat. Timmer bedankt.

Wim Meijer wordt de enige nieuwe commissaris `van buiten'. Onder zijn leiding zullen de nieuwe toezichthouders naar een opvolger voor directeur Huisinga zoeken. De voormalige top had volgens het personeel niets met treinen. Meijer kan voor de verandering eens kijken naar de huidige commissaris van Friesland, Ed Nijpels. Nijpels is een fervent modeltreinverzamelaar en genoot vroeger als minister van VROM van de speciale modeltreinenclub op het ministerie. Inmiddels bezit hij zeker 300 locomotieven en circa 700 wagons.

Wim Dik deelt die liefde. Bij zijn vertrek als KPN-topman kreeg hij een enorme stoomlocomotief van zijn collega's. Dik wil in zijn royale tuin in Brabant een spoorwegnet aanleggen, een jarenlang project. Meijer zal zijn naamgenoot niet benaderen voor de vacante positie. Dat scheelt één speculatie: reizigers hoeven niet bang te zijn voor al te ambitieuze plannen als een overname van de Duitse Bundesbahn.