Speuren naar `valseriken' in het zand

Hoe vind je de weg in een zee van zand? De Belgische navigator Jan Govaere legt uit hoe een rallyrijder op koers blijft.

Het is half elf 's avonds als Jan Govaere met een rode viltstift naar ,,valseriken'' speurt. De navigator van het truckteam van Hans Bekx zit in de cabine van de assistentietruck met het roadbook van de zesde etappe van de Dakar-rally op zijn schoot.

Als vijfvoudig deelnemer kent de 43-jarige Vlaming de gevaren van het traject van Er-Rachidia naar Ouarzazate. Het Marokkaanse parcours is snel, stenig en jumpy in het begin en eindigt met verraderlijke zandduinen. Met rood markeert Govaere de gemeenste bulten in de routebeschrijving, met groen de bochten en met blauw de aanwijzingen waarvoor hij een kompas nodig heeft.

In de beginjaren van de rally konden de deelnemers zich minder goed voorbereiden. Met een stafkaart, een kompas en een schietgebedje stuurde organisator Thierry Sabine de rijders eind jaren zeventig nog de woestijn in met de woorden: `Tot over drie dagen in Timboektoe.' De Fransman keek niet raar op als de helft van de rijders een paar dagen later niet kwam opdagen.

Die tijden zijn voorbij. Van een avontuur met een wedstrijdelement is de Dakar-rally veranderd in een race die avontuurlijk is. De deelnemers krijgen nu een nauwgezette routebeschrijving en beschikken over moderne navigatieapparatuur. Een tripmaster meet de afstand tot de volgende aanwijzing in het roadbook. Het belangrijkste hulpmiddel om de koers vast te houden is het Global Positioning System (GPS), waarmee via satellieten exacte plaatsbepaling mogelijk is. Een pijltje op een scherm geeft steeds de richting aan en de afstand tot het volgende coördinatiepunt.

In Afrika krijgen de rijders 's avonds in het bivak het roadbook en de coördinatiepunten voor de volgende etappe. Voor de auto's en de trucks is de routebeschrijving een boekje in de vorm van een scheurkalender. De motorrijders krijgen een rol die past achter een schermpje in de cockpit van hun motor. Met een druk op een knop kunnen zij de rol elektrisch doorrollen.

Naar Dakar rijden is van plaatje naar plaatje rijden. Het roadbook staat vol getallen en tekeningetjes met symbolen. Bijvoorbeeld: `Bij kilometer 36,4 na de waterput naar rechts' of `Pas op, een zandduin bij kilometer 68,3.' Hoe meer uitroeptekens naast de tekening, hoe gevaarlijker de hindernis.

Een navigator moet zelfvertrouwen hebben, zegt Govaere. ,,Als alle sporen in het zand naar links gaan en ik heb het gevoel dat we naar rechts moeten, dan gaan we naar rechts.'' Voor vertrek controleert de Belg zorgvuldig of er niet per ongeluk een blaadje in zijn roadbook mist. En omdat een truck in volle vaart zich verplaatst met 50 meter per seconde kijkt Govaere of hij niet verrast kan worden door een gevaarlijke hindernis bovenaan een nieuwe bladzij. Tot slot bestudeert hij zijn stafkaarten voor informatie over de ondergrond. Korte of lange zandduinen, het maakt volgens de co-piloot een heel verschil.

De communicatie met de chauffeur gaat via de intercom in de helmen. Voor een zware hindernis telt Govaere af. ,,Over 300 meter een put'', ,,Nog 200 meter'', ,,Nog 100'', en dan moet de chauffeur de laatste meters `op het zicht' rijden. En wat als de navigator zich eens vergist? Hooguit klinkt in de cabine dan een vloek, zegt de Belg. ,,Iedereen kan fouten maken. Hans en ik hebben afgesproken dat we elkaar op voorhand vergeven.''

Om de rally zwaarder te maken is het gebruik van moderne hulpmiddelen dit jaar beperkt. De GPS, die de deelnemers van de organisatie moeten huren, is in zijn mogelijkheden beperkt en mag bij twee etappes helemaal niet worden gebruikt. Andere satelliet-navigatiesystemen zijn voor het eerst verboden. De jury mag dit jaar de bagage van de deelnemers op elektronica controleren. Een regel die Govaere toejuicht. ,,Vorige jaren hadden veel beroepsrijders een extra handheld-GPS. Zodra ze 's avonds het roadbook en de satellietcoördinaten hadden gekregen, scanden ze stafkaarten van de route in. Zo konden ze de GPS gebruiken om de route af te steken.''

Govaere neemt voor de zesde keer aan de Dakar-rally deel. Het is zijn enige hobby, zegt de bouwondernemer. ,,Ieder keer als ik in Senegal aankom, zeg ik `nooit meer'. Maar een jaar later ga ik toch weer. Ik ga voor het avontuur, de spanning en het zand. En ik wil weten of ik het nog kan. Dát is de uitdaging.''