Het is gekte, iedereen wil wisselen

De viering van oud en nieuw was dit jaar niet compleet zonder een – beschonken – bezoek aan de pinautomaat. ,,Zie je die bruggen en poorten? Die bestaan helemaal niet.''

Hoofdagent Ben van Elten heeft het allemaal in de hand. Eigenlijk, zo weet hij, stelt die hele introductie van de euro niet zoveel voor. ,,Het is net als met milennium. Het wordt van tevoren altijd erger gemaakt dan het is.''

Rotterdam, nieuwjaarsdag. Op het Centraal Station komt de Nederlandse euro-economie langzaam en katerig op gang. De rijen voor de kaartjesloketten vallen mee: de systemen van de NS werken, en rekenen zonder probemen guldens om in nieuwe valuta, en vice versa.

Voor sommige reizigers is het toch nog even wennen. ,,Kan ik met creditcard betalen?'', vraagt een oudere man voor de zekerheid. De verkoopster glimlacht geruststellend. ,,U kunt met guldens én met euro's betalen. Een enkeltje Amersfoort – heeft u een kortingskaart? Dat is dan 9 euro 90.'' De man aarzelt. ,,En hoeveel kost het dan in guldens?''

De Albert Heijn op het Rotterdamse station is open en heeft daarom een primeur, zo realiseert het personeel zich. Afrekenen duurt langer dan normaal, en cassière Sharon krijgt ,,hoofdpijn'' van het rekenen, maar dat doet niets af aan de feestelijke stemming. In hoog tempo worden biljetten van honderd gulden omgezet in euro-wisselgeld – en een zak chips, of een sandwich met cola. Assistent-winkelmanager Alice van Zetten zeult rond met kratten euromunten. ,,Vanmorgen was het nog even spannend'', lacht ze. ,,Maar alle kassa's werkten. De vraag is nu alleen of we genoeg euro's hebben om terug te geven.''

In het café van de Egyptenaar Abdalrahman Malsh, aan de Amstelveenseweg in Amsterdam-Zuid, is dankzij de euro de drank goedkoper dan anders. Want Malsh vergist zich. Van de firma die zijn gokkasten levert, heeft hij als kerstgeschenk een apparaat gekregen dat guldens in euro's omzet. Hij typt een bedrag in: vijf gulden. ,,Kijk'', zegt hij, ,,Dat is 2 euro en 56 cent.'' Honderd gulden? Op het scherm van Malsh verschijnt het bedrag in euro's: 51,74. ,,Wat, klopt dat niet?''

In het Fair Play Center', een smalle amusementenhal met 35 gokkasten in Utrecht, regent het nog gewoon guldens in de la van een gelukkige winnaar. Hij kan die bij de kassa omwisselen in euro's. ,,Ze zijn nog niet omgebouwd'', verklaart de caissière. Wanneer dat gaat gebeuren weet ze niet, alleen dat het voor 28 januari allemaal klaar moet zijn.

Al direct na middernacht werd de euro op nieuwjaarsdag in heel Nederland feestelijk binnengehaald. Het pinnen van euro's leek wel een bijdrage aan het feestgewoel. Voor de geldautomaten stonden her en der in de grote steden flinke, jolige rijen.

Adriaan van der Zijde zet in de Zwartjanstraat in Rotterdam routineus een lege champagnefles in de nis in de muur en duwt zijn pasje in de automaat. ,,Slikken, kreng.'' Zijn broer Paul, is het daarnet bij de Postbank niet gelukt – Automaten van de Postbank lieten het tot twee uur afweten. Adriaan – ,,dan zal ik het maar doen'' slaagt er even over twaalven echter in de eerste glimmende eurobiljetten in handen te krijgen. ,,Zie je die bruggen en poorten? Die bestaan helemaal niet. De Europese landen konden het er niet over eens worden welk monument op welk biljet moest staan.'' Tevreden steekt hij de biljetten bij zich. ,,Dus het slaat allemaal nergens op.''

Betálen met de euro kon nog bijna nergens, in de eerste uren van 2002. Voor veel horeca was het motto: guilders only night – zodat de gulden een laatste hoogtepunt beleefde. ,,Nieuwjaarsnacht is de drukste nacht van het jaar'', vertelt general manager Karin de Waal van uitgaansgelegenheid Nighttouwn in Rotterdam op oudejaarsavond, ,,dan laat je je personeel niet moeilijk doen met omrekenen en dubbele geldcassettes. Dat is voor de klanten trouwens ook erg lastig''. Bij Nighttown was daarom, net als bij de meeste grote horecagelegenheden, bij de ingang een wisselpunt ingericht, waar klanten vanaf twaalf uur euro's kunnen omzetten in klinkende oude munt. Kleinere horeca-ondernemers hadden de consumptiebon ontdekt. In buurtcafé Anders in Rotterdam-Noord verkochten ze acht bonnen voor vijftien euro. Wat tot gevolg heeft dat een vaasje ineens 3 gulden 75 kost, zo constateren stamgasten Dirk en Ingeborg. Dirk: ,,Dat is bijna tien procent méér voor een bier''. Ingeborg: ,,Maar voor een Apfelkorn is het relatief goedkoper, tenminste ... wat kostte een Apfelkorn vroeger ook alweer?''

Op nieuwjaarsdag probeert een vermoeide medewerkster van het Grenswisselkantoor in Rotterdam met een rood-wit plastic lint de lange, vooral Afrikaanse en Arabische klanten in bedwang te houden. De GWK gaat zo dicht, vertelt de medewerkster. ,,Het is een soort gekte, iedereen wil wisselen. Sommige mensen staan hier al uren.'' Een Marokkaanse jongen – ,,noem mij maar Tupac, je weet wel, de rapper'' heeft geluk: hij wacht pas een kwartier. ,,Ik ga zo op reis'', zegt hij mysterieus. ,,Richting Spanje.'' Waarom gaat hij niet gewoon euro's pinnen? Tupac lacht wat. ,,Ik heb nog spaargeld wat ik moet wisselen.''

Ook onder bedelaars en daklozen beleeft de euro een snelle opmars. ,,Heb je misschien een paar gulden'', vraagt een man in helgroen jack in Utrecht aan voorbijgangers. ,,Of een halve euro - mag ook.'' Bij twee overdekte pinautomaten van ABN Amro ligt een man met een vlasbaard onder een deken te kleumen, zijn bezittingen om zich heen uitgestald. Naast een speelgoedtruck staat een plastic bakje met muntjes. ,,Heeft u een paar dubbeltjes?'' vraagt hij aan de pinners. Dan scoort hij zijn eerste euro. Hij houdt de munt omhoog en bekijkt hem eens goed. ,,Hoeveel is dat nou? O, dat weet ik dan ook weer.''

Op het Amsterdamse Leidseplein houdt een zwerver zijn hand op. ,,Money?'' Een jongen geeft de man twee stukken van vijftig eurocent en één van twintig cent. ,,What is this?'' Euro's, zegt de jongen. ,,Meer dan twee gulden. Daar kun je wat van kopen.'' De man kijkt er nog eens naar. Dan loopt hij langzaam weg.

De pizzakoerier van Domino's Pizza levert op nieuwjaarsdag om zeven uur een pizza large af op de Utrechtse Oudegracht. Hij heeft het oude wisselgeld in zijn leren portemonnee, en het nieuwe in een witte envelop. Zuchtend, de muntjes omkerend en langdurig bekijkend in het schaarse licht bij de voordeur, zoekt hij vijf euro bij elkaar. ,,Verschrikkelijk lastig.''

Bijdragen: Steven Derix, Petra de Koning, Joke Mat.