Duhalde predikt `nieuw nationalisme'

Hij was de verliezer van twee jaar geleden. Nu moet hij het land redden. De peronist Eduardo Duhalde wil het neoliberalisme van zijn voorgangers vervangen door een `nieuw nationalisme'.

,,Het is geen tijd voor vlaggen, gejuich of triomfalisme. Argentinië zit aan de grond. Het is tijd om het volkslied te zingen.'' Uit volle borst gehoorzaamde het parlement gisteravond aan de oproep van de vijfde president in tien dagen die het net had aangewezen. Eduardo Duhalde stelde een nieuw economisch model voor. ,,Sociale rechtvaardigheid, politieke soevereiniteit en economische onafhankelijkheid'', zoals generaal Perón en zijn vrouw Evita in de jaren vijftig al preekten. Maar dan in een nieuwe wereld. En ondanks de omstandigheid dat Argentinië failliet is en met een staatsschuld van 150 miljard dollar zit opgezadeld.

,,Ik vraag mijn landgenoten zich over te geven aan de strijd om ons geliefde Argentinië weer terug te nemen'', oreerde hij. ,,En wat mijzelf betreft vraag ik de hulp van God.'' Het klonk wel bescheidener dan de retoriek van zijn voorganger, de peronistische interim-president Rodríguez Saá. Die pretendeerde een `nieuw Argentinië' te hebben geschapen in de zeven dagen dat hij aan de macht was.

Maar net als Rodríguez Saá is ook Duhalde een populist. En net als zijn onfortuinlijke voorganger was ook hij jarenlang de almachtige gouverneur van een provincie. Acht jaar lang bestuurde Duhalde de provincie Buenos Aires, waar de helft van alle Argentijnen woont. Hij bedreef er vooral liefdadigheid. Via zijn vrouw Hilda deelde hij cadeautjes uit ,,om de armen te helpen''. Maar ook om zijn electoraat te controleren en zijn machtspositie te versterken. De radicalen becijferden dat Duhalde in die tijd twee miljoen dollar per dag aan cadeaus en uitkeringen uitdeelde.

In zijn jaren als gouverneur ontpopte Duhalde zich als aartsvijand nummer één van dandy-president Carlos Menem. De eerste twee jaar was hij nog vice-president van Menem. Maar in 1991 verliet Duhalde met slaande ruzie de regering. Hij begon aan een acht jaar durende kruistocht tegen de `uitverkoop van het peronisme' door Menem. Duhalde noemde de kokette en eeuwig feestende Menem een `flapdrol' en een `patjepeeër'. Hij verweet hem met zijn privatiseringen en liberaliseringen het land te hebben `uitgeleverd' aan het buitenland. Niet Eva Perón, maar het IMF was de inspiratiebron van Menem geworden.

Duhalde wist met succes te voorkomen dat Menem zich in 1999 voor een derde keer kandidaat zou stellen. Binnen zijn partij wist Duhalde na een verbitterde strijd de kandidatuur zelf binnen te halen. Helaas had Menem het imago van het peronisme al danig verpest. ,,Menem of Duhalde. Het is allemaal hetzelfde. Allemaal corrupte maffia'', zeiden de mensen vlak voor de verkiezingen.

De kloof tussen arm en rijk was onder Menem toegenomen. De eens zo welvarende Argentijnse arbeidersklasse werd geplaagd door een werkloosheid van 17 procent. En ook de grote middenklasse viel in hoog tempo naar beneden. De laatste jaren van het Menem-tijdperk waren bovendien een aaneenschakeling van corruptieschandalen en steeds opzichtiger vertoon van luxe van de `nieuwe rijken'. Menem en zijn clan scheurden rond in rode Ferrari's. Champagnefeesten, mooie vrouwen, en veel siliconen en plastisch-chirurgische ingrepen deden de rest.

Dat was de reden dat de meerderheid twee jaar geleden op de radicaal De la Rúa `de saaie' stemde. ,,Het feest is voorbij'', zei de politicus zonder uitstraling of charisma. Maar na de uitspattingen van Menem leken de mensen van zijn saaiheid te houden. En de rol van Duhalde in het politieke leven was uitgespeeld. Hij zat nog wel in de senaat, maar verder wijdde hij zich aan het doceren van recht op een privé-universiteit.

En nu valt hem het presidentschap toch opeens in de schoot. Niet omdat hij de beste kandidaat zou zijn, maar omdat er geen alternatief is. Zijn machtiger partijgenoten willen hun handen voorlopig niet branden aan een crisis waarvoor geen uitweg is. En intussen springt Duhalde weer op de bok van het oude populistische peronisme. Niet voor niets zat zijn speech vannacht vol verwijzingen naar `het lijdende volk', de `onaanvaardbare sociale uitsluiting' en `bedroefdheid' om de veertig procent Argentijnen die inmiddels onder de armoedegrens leven. Zijn plannen klinken iets minder ambitieus dan die van Rodríguez Saá. ,,Een miljoen nieuwe arbeidsplaatsen in korte tijd is niet mogelijk'', zei Duhalde. Toch is wat hij voorstelt niet minder magisch: ,,Een heropleving van de nationale economie op basis van een nieuwe industriële ontwikkeling.''

De vraag is nu wat de Argentijnen ervan vinden. ,,De woorden van politici zijn de afgelopen weken nog erger gedevalueerd dan het geld'', waarschuwde de Argentijnse commentator Andrés Oppenheimer vannacht. ,,De politieke klasse heeft zich volstrekt belachelijk gemaakt, en de chaos is compleet.''