Anti-Israël stuk verdeelt joden Zuid-Afrika

De joodse gemeenschap in Zuid-Afrika wordt verscheurd door een document dat de Israëlische bezetting van de Palestijnse gebieden aanwijst als de oorzaak van het geweld in het Midden-Oosten.

Fout! Historisch onjuist! Oppervlakkig! Marc Turok gebruikt grote uitroeptekens om duidelijk te maken waarom hij de `Verklaring van het Geweten' niet heeft ondertekend. In zijn huis naast de synagoge van Observatory in Kaapstad pakt de joodse Zuid-Afrikaanse architect de verklaring en zijn eigen `ongecensureerde antwoord' van twaalf pagina's er nog eens bij. Op 72 punten heeft hij de ondertekenaars van de verklaring ,,slecht geïnformeerd'' en ,,eenzijdig'' bevonden.

,,Het is erg makkelijk om van grote afstand Israël de schuld van alles te geven,'' zegt hij, starend naar de vergeelde poster van Jeruzalem die hem herinnert aan de zes jaar dat hij in Israël woonde. ,,Door de beschuldigende vinger naar hun eigen gemeenschap te wijzen denken ze dat ze anders zijn. Dat ze dissidenten zijn. Het is pure arrogantie.''

`Ze' zijn de 220 Zuid-Afrikanen van joodse komaf die hun handtekening hebben gezet onder een document dat onder het vaandel `Niet in mijn naam' de Israëlische bezetting van de Palestijnse gebieden aanwijst als de hoofdoorzaak van het geweld in het Midden-Oosten. De `Verklaring van het Geweten' vergelijkt de Israëlische behandeling van de Palestijnen met de blanke onderdrukking van de zwarte meerderheid in de dagen van de apartheid. ,,De veronderstelling dat veiligheid kan worden gegarandeerd door geweld is verkeerd'', schrijven de opstellers van het communiqué, ,,zoals ook de strijd tegen apartheid heeft laten zien.''

De publicatie van de verklaring heeft tot woedende reacties geleid binnen de 90.000 leden tellende joodse gemeenschap in Zuid-Afrika. Rabbijnen schrijven al weken boze brieven naar de Zuid-Afrikaanse kranten en bestempelen de vergelijking tussen Israël en het apartheidsregime als ,,onlogisch''. ,,Er zitten tien Israëlische Arabieren in de Knesset'', herinnerde opperrabbijn Harris deze week de lezers van de Cape Times. ,,Israël is de enige democratie in de regio.'' De meeste kritiek is echter niet gericht op de inhoud van het document maar op het feit dat een aantal vooraanstaande joden in Zuid-Afrika de discussie over Israël in het openbaar wil voeren.

De grote boosdoener staat zwetend in de zon voor het stadhuis van Kaapstad. Arm in arm met de vertegenwoordigers van de Kaapse moslimgemeenschap houdt Ronnie Kasrils, in het dagelijks leven minister van Waterzaken, kartonnen borden omhoog die een einde aan de Israëlische bezetting van de Palestijnse gebieden eisen. Kasrils heeft samen met een andere joodse held uit de anti-apartheidsstrijd, Max Ozinsky, de `Verklaring van het Geweten' opgesteld. ,,Het is goed dat de joodse gemeenschap een keer kritiek te verduren krijgt. De meeste joden leven in een cocon.'' Volgens Kasrils vormt de groep die nu zo kwaad op hem is dezelfde zwijgende meerderheid die tijdens de dagen van apartheid geen vuist durfde te maken tegen het blanke regime.

Het door de minister aangezwengelde debat over Israël rijt wonden open die sinds de eerste non-raciale verkiezingen in Zuid-Afrika leken geheeld. De Nationale Partij, die in het jaar aan de macht kwam waarin de staat Israël werd gesticht, maakte in de jaren na 1948 de wil om de rassen te scheiden tot wet. Uit angst om zelf doelwit te worden van het regime hielden de meeste Zuid-Afrikaanse joden hun mond over het apartheidssysteem, dat voor een belangrijk deel was gebaseerd op nazistische ideeën. Terwijl de meeste westerse landen sancties tegen Zuid-Afrika steunden, bleef Israël (militaire) zaken doen met Pretoria. De zwarte bevolking werd letterlijk met dezelfde wapens bestreden als de Israëlische vijand. Naar verluidt hielp Israël Zuid-Afrika zelfs tot een kernmacht uit te groeien.

Een klein deel van de joodse gemeenschap koos voor deelname aan de strijd tegen apartheid. Meer dan de helft van de 23 blanken die in de jaren vijftig werden gearresteerd op verdenking van hoogverraad waren joods. En op de lijst van de (joodse) aanklager tijdens de beroemde Rivonia-rechtszaak in 1963 stonden behalve Nelson Mandela ook twee joodse namen.

,,Na het einde van apartheid glom de hele joodse gemeenschap van trots over haar rol in de strijd'', zegt Kasrils verwijtend, die zelf commandant was in de gewapende tak van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC). ,,Terwijl de meesten niets hadden durven zeggen. Ik ben ervan overtuigd dat we straks weer worden geëerd en dat zij die onrecht hebben verdedigd, zich moeten verantwoorden.''

En dat is precies waar Kasrils en de zijnen hun denkfout maken, vindt de voorzitter van de Joodse Raad van Afgevaardigden in Kaapstad, Philip Krawitz. Volgens hem polariseert de `Verklaring van het Geweten' onnodig de joodse gemeenschap. ,,Nu dreigt de indruk te ontstaan dat er in Zuid-Afrika sprake is van `goede' en `slechte' joden. Alsof de joden die de verklaring niet hebben ondertekend zich niet ongerust maken over het lot van de Palestijnen.'' Kwawitz vreest dat de vlammen in het Midden-Oosten over zullen slaan naar Kaapstad. Om zijn argument kracht bij te zetten citeert hij uit een verslag van een demonstratie van extremistische moslims in Kaapstad vorige week. ,,Drie kinderen hielden vlaggen omhoog van Hezbollah. Demonstranten riepen leuzen als zionisme is racisme en dood aan Israël.'' De `Verklaring van het Geweten' gooit wat Krawitz betreft alleen maar olie op het vuur en maakt de joodse gemeenschap nodeloos kwetsbaar.

In de afgelopen weken zijn herhaaldelijk vraagtekens gezet bij het tijdstip dat Ronnie Kasrils heeft gekozen om zijn `Verklaring van het Geweten' te lanceren. Heeft het iets te maken met de coalitie die de ANC-regering vorige maand besloot aan te gaan met de Nieuwe Nationale Partij, die in het huidige Zuid-Afrika een groot deel van de moslimgemeenschap vertegenwoordigt? Volgens mensenrechtenactivist Rhoda Kadalie is het winnen van de moslim-stem zonder twijfel een van de achtergronden van Kasrils missie. Een andere reden is volgens Kadalie Zuid-Afrika's zucht naar Arabische steun voor een zetel in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties.

Maar Kasrils werpt de suggesties verre van zich. ,, Dit zijn hatelijke beschuldigingen. Er is geen politieke agenda. Mijn ongerustheid over het lot van de Palestijnen is oprecht en daarom spreek ik me uit tegen de Israëlische agressie. Ik zou wensen dat alle joden dat deden.''