Luchtige King Lear met een prachtig ritme

Aan een lange tafel met als tafellaken een landkaart, zitten de drie dochters van Koning Lear te bekvechten. Op de linkerhoek van de tafel valt `legende' te lezen, rechts hangen drie wapenschilden: een bebloed mes, blote handen en rode breipennen met wol. De toon wordt direct gezet: er is een moord beraamd, maar de zusters giechelen er nog om, alsof het een snode grap betreft.

Die luchtige toon blijft de rest van de voorstelling Ongelikt-King Lear gehandhaafd, ook als het moorden allang geen fantasie meer is. Dat is zowel te danken aan de uitgesproken bewerking van de Vlaamse auteur Bart Moeyaert, als aan de duidelijke regie van Jo Roets. Roets bewees al eerder een meester te zijn in het verhelderen van complexe, klassieke verhalen. Ook in de eerdere voorstelling De Karamazovs, genomineerd voor Het Theaterfestival 2001, werd het mes gezet in overbodig geachte uitweidingen. Moeyaert gaf er bij Ongelikt-King Lear nog eens extra richting aan, door nadrukkelijk te kiezen voor een hevige familiestrijd, waarin alles draait om liefhebben of niet liefhebben.

Om die reden is ook de oorspronkelijke beginscène van Shakespeare een stuk verderop in de voorstelling geplaatst. De beroemde scène waarin de hoogmoedige koning Lear zijn drie dochters vraagt om in woorden te belijden hoeveel ze van hem houden: wie het mooiste spreekt zal ook het mooiste deel van zijn koninkrijk krijgen. De oudste twee uiten suikerzoete woorden, de jongste, vaders lieveling, weigert mee te doen aan de valse vleierijen van haar zusters en zwijgt.

Uit dank wordt zij van het hof verjaagd.

Is die scène bij Shakespeare het startpunt van een oerwoud aan politieke verwikkelingen, bij Moeyaert is er dan al het bijna puberale voorspel van de dochters aan voorafgegaan. Er wordt ook nu gestreden om land en macht, maar die strijd lijkt vooral bedoeld als een streven naar zelfstandigheid. De oudste dochters willen weg van hun vader en `op zichzelf' gaan wonen. Externe oorlogen en echtelijke intriges doen nauwelijks ter zake.

Het is mooi om te zien hoe zorgvuldig de voorstelling is opgebouwd. Het decor is sober: een zee van peertjes ter verlichting, een tribune op de achtergrond en die lange koningstafel ervoor. Met kleine middelen worden scènes toegelicht, de dochters hebben bijvoorbeeld ter samenzwering hun wijs- en middelvinger aaneen geplakt als zij hun moorden beramen. Ook een trompettist, die zich onopvallend op de achtergrond houdt, geeft hier en daar subtiele accenten.

Bovendien heeft de groep het klaargespeeld om een ingewikkeld drama terug te brengen tot een verhaal over knellende bloedbanden, zonder dat het té simpel wordt. Het ritme is prachtig, het eenvoudige decor staat bij vlagen garant voor indringende beelden en Warre Borgmans schittert als de langzaam onttakelende Lear.

Alleen tegen het einde begint de radicale keuze voor een familiedrama te wringen met het oorspronkelijke verhaal. Opeens sterft iedereen. Dat is in Shakespeares eigen versie van de tragedie al verwarrend, maar nu heeft Moeyaert ook nog geknoeid met wie wíe nu om zeep helpt. Gelukkig gaan ze wel allemaal naast elkaar op een rijtje liggen en is er een verteller bij gehaald om iedereen losjes naar zijn plek te regisseren. `Het is allemaal niet zo zwaar', lijken Roets en Moeyaert met die ingreep te willen zeggen. Of, zoals de nar grappend opmerkt: ,,'t is oud 't is grijs 't is dood.''

Voorstelling: Ongelikt-King Lear door Laika/Het Paleis. Tekst: Bart Moeyaert, naar William Shakespeare. Regie: Jo Roets. Vanaf 15 jaar. Gezien 11/12 Theater aan het Spui, Den Haag. Tournee t/m 2/2 2002. Inl. (0032) 3 230 8191 of www.laika.be