Tijdperk ten einde

De bondscoach van het Nederlands voetbalelftal vertrekt en zal zijn contract tot 2006 dus niet uitdienen. Het gebrek aan succes van de nationale ploeg in de kwalificatie voor het WK komende zomer heeft hem de das omgedaan. Van Gaal heeft er bijna drie maanden over nagedacht. Na de nederlaag tegen Ierland was hij nog niet zover. Vanmorgen was dat wel het geval en op karakteristieke wijze lichtte de coach zijn vertrek toe. Een oefenpotje en gesprekken met de spelers hebben hem pas de ogen geopend. De conclusie is niettemin juist. Als voetbal een serieuze commerciële bedrijfstak is – en dat valt, gelet op de financiële belangen, niet meer te ontkennen, hoewel de liefhebbers dat graag zouden willen – dan ligt het voor de hand dat de chief executive officer van de voetbalbond als eerste verantwoording aflegt voor zijn beleid.

Van Gaal wekt de indruk dat ook de spelers schuldig zijn aan het jammerlijke falen van Oranje. Strikt genomen is dat waar. De coach zelf stond immers niet op het veld. Maar van Van Gaal, die zich laat voorstaan op ,,eerlijkheid'' en ,,rechtlijnigheid'', had meer verwacht mogen worden. In zijn carrière heeft hij altijd gehamerd op ,,discipline en beleving'', alsmede betrokkenheid van de spelers. De voetballers werden echter alleen geacht open te zijn in de kleedkamer, niet daarbuiten.

Het vertrek van Van Gaal staat echter niet op zichzelf. De halve school die hij eind jaren tachtig heeft vorm gegeven, heeft het moeilijk. Het is bijvoorbeeld geen toeval dat Co Adriaanse, die tien jaar geleden leiding gaf aan de jeugd van Ajax, donderdag bij die club is ontslagen.Dat heeft ook te maken met slechte resultaten. Maar er is meer aan de hand. Net als Van Gaal heeft Adriaanse door ontactisch schuiven met spelers gezag verloren. Ze hebben nog iets gemeen: beiden zijn bang voor ex-topvoetballers die geen officieel diploma hebben maar wel een band met Johan Cruijff, hoe je 't ook wendt of keert, de creatiefste speler uit de vaderlandse geschiedenis.

Nederland – diplomaland. Zonder papieren blijven veel deuren gesloten. Maar in het voetbal zouden ook andere kwalificaties dan een diploma kunnen worden gehonoreerd. De vraag is ook of de twee functies die Van Gaal in zich verenigde, én bondscoach én technisch directeur, een gelukkige combinatie was. De voetbalbond KNVB heeft bij het aantrekken van een opvolger van Van Gaal dan ook een bredere verantwoordelijkheid dan alleen de kwalificatie voor het Europese kampioenschap van 2004.