Een martelgang van vijftien maanden

Successen bij Ajax en FC Barcelona boden Louis van Gaal geen garantie voor de toekomst. Onder zijn bewind als bondscoach plaatste Nederland zich niet voor het WK voetbal van 2002. Daaruit trok Van Gaal vandaag de consequentie door op te stappen.

Het bondscoachschap van Louis van Gaal was vanaf de eerste kwalificatiewedstrijd voor het wereldkampioenschap van volgend jaar in Japan en Zuid-Korea een martelgang. Zonder Davids, Hasselbaink, Zenden, Van Nistelrooy en Stam in de selectie begon Oranje onder de hoede van de opvolger van Frank Rijkaard op 2 september 2000 met een mager gelijkspel tegen Ierland. In de Arena in Amsterdam kwamen de Ieren tot veler verrassing zelfs op een 2-0 voorsprong. De Ieren speelden de bal goed rond, terwijl Oranje zich klaarblijkelijk had ingesteld op het bekende Britse kick-and-rush-voetbal. Van Bronckhorst zorgde er in de 84ste minuut met een wanhoopsschot voor dat het Nederlands elftal een nog grotere blamage bespaard bleef (2-2).

Een maand later, op Cyprus, herstelde Oranje zich enigszins. Het was de wedstrijd van Clarence Seedorf, die na een uur inviel en zijn gram haalde met twee treffers (0-4). Maar het wereldkampioenschap raakte al snel weer verder uit zicht toen het Nederlands elftal op 11 oktober in Rotterdam kansloos verloor van Portugal (0-2). De tegentreffers kwamen op curieuze wijze tot stand. Bij het eerste doelpunt bleven de verdedigers stokstijf staan omdat ze een fluitje hadden gehoord dat uit het publiek bleek te komen. De 0-2 ontstond na blunders van Reiziger, die verrassenderwijs linksback speelde, en Frank de Boer. Comedy Capers in De Kuip, maar het was alleen amusant voor de Portugezen. Van Gaal sliep een aantal dagen slecht. Hij bleef hoopvol gestemd, hoewel hij wist dat zijn ploeg zich geen enkele misstap meer kon veroorloven.

Half november baarde Van Gaal opzien door in Sevilla in een oefenwedstrijd Spanje te bestrijden zonder vleugelaanvallers. Bosvelt en Bogarde moesten vanuit verdedigende stellingen de flanken bestrijken. Het was ook een noodoplossing: Zenden en Overmars ontbraken in deze wedstrijd. Het liep nog goed af ook: Nederland won met 1-2, hoewel schutter Hasselbaink met rood het veld voortijdig moest verlaten. In februari van dit jaar oefende Oranje in de Arena tegen Turkije. Het kwaliteitsarme duel eindigde in een bloedeloos gelijkspel (0-0).

Eind maart kon het Nederlands elftal een en ander rechtzetten op het Iberisch schiereiland. De eerste hindernis werd vrij eenvoudig genomen. In het mini-stadion van FC Barcelona, waar Oranje weinig bekijks trok onder de Catalanen, werd Andorra opzij gezet met 0-5. Vol goede moed reisde Van Gaal naar Portugal. Hij bespeurde een goede sfeer in de selectie en verwachtte veel van `het duel van de waarheid'. ,,Als monniken hebben we die dagen geleefd'', zou hij later zeggen. Maar of dat nu de juiste voorbereiding was en is, zal altijd wel een vraag blijven. Van Gaal nam het Overmars kwalijk dat hij in een interview aangaf het te betreuren dat de traditionele filmavond of de wandeling door de bondscoach uit de voorbereidingen waren geschrapt.

Niettemin speelde het Nederlands elftal in Porto een uur briljant voetbal. Het beste spel onder Van Gaal. Een 2-0 voorsprong werd echter in de slotfase verspeeld. Van Gaal wisselde wat ongelukkig door Zenden uit de ploeg te halen en de niet balvaste Makaay in het veld te brengen. Daardoor nam de druk op de defensie toe. In de paniek van de slotfase veroorzaakte Frank de Boer enkele seconden voor het laatste fluitsignaal een strafschop door Pauleta weg te duwen waardoor Oranje twee belangrijke punten verspeelde tegen een grote concurrent. Figo kon de druk aan vanaf de penaltystip: 2-2.

Op 25 april werd Cyprus in Eindhoven simpel verslagen. Maar in Estland ontsnapte Oranje op 2 juni op miraculeuze wijze aan een beschamende uitschakeling. Op het knollenveld van het pas die dag afgebouwde Lilleküla-stadion van Tallinn stond het Nederlands elftal tot zeven minuten voor tijd met 2-1 achter. Van Gaal had het niet aangedurfd Van Hooijdonk vroeg in de ploeg te brengen. Onder zijn aanvoering en de terugkeer van Van Nistelrooy kwam Oranje tenslotte goed weg met een geflatteerde 4-2 overwinning.

De zege (0-2) op Engeland in de oefeninterland in augustus beloofde veel voor de beslissende confrontatie tegen Ierland op 1 september. Maar de Engelsen bleken zich te hebben gespaard voor hun cruciale duel met Duitsland. Oranje begon niet scherp genoeg op Lansdowne Road in Dublin, waar Kluivert al in de tweede minuut een levensgrote kans miste op een vroege voorsprong. Tegen de verhouding in kwamen de Ieren met tien spelers zelfs op voorsprong. Daarna verloor Van Gaal de greep op het elftal, dat te vroeg alleen maar voor de hoge bal koos. De wanhoop onder de Oranjespelers nam nog grotere vormen aan toen Van Gaal uitblinker Overmars (voor van Bronckhorst) naar de kant haalde en centrumspits Hasselbaink als rechtsbuiten liet opdraven. De ingrepen leverden geen enkel effect op. Daarmee was het lot van Oranje voor het wereldkampioenschap van 2002 bezegeld. Voor het eerst sinds 1986 ontbreekt het Nederlands elftal op een eindtoernooi. De verplichte nummers tegen Estland (5-0) en Andorra (4-0) deden daarna er niet meer toe.

In Kopenhagen (0-0) liet Van Gaal na weer een teleurstellende vertoning van Nederland tegen Denemarken (dat zich wel heeft geplaatst voor het wereldkampioenschap) al min of meer doorschemeren dat hij het bijltje erbij neer wilde gooien. Hij had het elftal proberen wakker te schudden door Van Nistelrooy, wekelijks de ster van Manchester United, na een wat fletse training aan de kant te laten. Een vergeefse poging. Van Gaal beloofde binnen twee weken uitsluitsel te geven over zijn besluit. De KNVB liet hij kort na de interland tegen Denemarken al weten dat hij wilde stoppen als bondscoach.

Mede door een sterfgeval in de familie van directeur betaald voetbal Kesler konden de KNVB en Van Gaal vandaag pas aan alle speculaties een einde maken. De conclusie van het mislukte huwelijk tussen de nationale voetbalbond en Van Gaal mag luiden: een goede clubtrainer is nog geen geschikte bondscoach.

    • Erik Oudshoorn