Bouwen boven de wet in Brabant

Sjoemelen met regels en wetten: in Brabant is druk gebouwd in strijd met de regels. En dan vooral voor en door topondernemers, wethouders en zelfs burgemeesters. Het bestemmingsplan blijkt rekbaar.

,,Ik zie de hele penoze van Brabant binnenkomen.' A. van Abeelen, voorzitter van de regionale vereniging Het Groene Hart, zegt het op fluistertoon. Hij zit aan een tafeltje in theater Bis in Den Bosch waar zo meteen een discussiemiddag begint over wat de provinciale kwaal van Brabant is: illegaal bouwen.

,,Kijk, daar zit de wethouder uit Nuland die met een schaar een bestemmingsplan aanpaste. En die wethouder uit Boxtel, met die martiale snor, die hielp met het legaliseren van een villa in het groen voor zijn burgemeester. En, tjonge, daar komen ook nog de illegale ontgronders binnen.' Van Abeelen houdt Brabant sinds 1975 in de gaten. Hij spande een eindeloos aantal procedures aan vanuit zijn met belastende dossiers gevulde boerderij in Den Dungen. Van Abeelen weet wie waar illegaal gebouwd heeft.

De discussiemiddag was georganiseerd door het Brabants Dagblad. De krant zorgde afgelopen maanden voor beroering in de provincie met een serie over sjoemelen met regels en wetten in het Brabantse buitengebied. Het was een serie over gemeenten die hun eigen bestemmingsplannen aan de laars lappen, die bouwvergunningen afgeven in groengebieden, en die niet controleren. Zo verloederde afgelopen decennia het buitengebied met illegaal gebouwde neo-renaissance panden, overmaatse varkens-, kippen- en paardenstallen en nep-Texaanse boerderijen, liefst Ponderosa geheten.

De serie `Boven de wet' van redacteur R. Lodewijks was een kleurrijk vervolgverhaal over de zichzelf matsende Brabantse elite. Topondernemers, familieleden en kennissen van wethouders, zelfs burgemeesters kregen voorkeursbehandelingen. Zij mochten bouwen waar anderen dat niet mochten en zij konden veel te grote panden neerzetten. Dat leidde tot krantenkoppen als `Rucphen lapt regels aan laars', `Valkenswaard moet weer huis slopen' en `Tilburg omzeilde provincie met stallen'.

De lezers reageerden enthousiast. In de reacties kwam de rechtsongelijkheid ter sprake. Waarom mag iemand een grote villa bouwen op de plek waar de bestemming `natuur' is, terwijl een ander wordt gedwongen een illegaal gebouwde duiventil af te breken? Op het bureau van Lodewijks ligt nog een stapel tips. De een nog kleurrijker dan de ander. ,,Maar', zei hoofdredacteur T. van der Meulen tijdens de discussiemiddag, ,,Journalisten zijn geen veldwachters.' Dus stopt de bejubelde serie. Nu is het aan de autoriteiten om te reageren.

De serie was een feest van herkenning voor Van Abeelen. Een paar dagen na de discussiebijeenkomst geeft hij een rondleiding door het getroffen platteland. Hij praat zonder pauzes. Bij elk illegaal pand, en bij elke naam van een bestuurder, heeft Van Abeelen een verhaal. Van Abeelen: ,,Je wordt cynisch van de bestuurscultuur die zich hier openbaart.'

Wie denkt dat tenminste de burgemeesters niet getroffen zijn door de Brabantse Kwaal, heeft het mis. Ze deden uitbundig mee. De voormalige burgemeesters van Sint-Oedenrode en Heeswijk-Dinther bouwden in afwijking van het bestemmingsplan in het groene buitengebied. In Sint-Michielsgestel regelden B en W voor een voormalig burgemeester een bouwkavel in waardevol gebied. Ze rekten een bestemmingsplan op tot de plek waar de burgemeester wenste te wonen.

Ook A. Rombouts, nu burgemeester te Den Bosch, woont graag in het groen. In 1990 liet hij, nog burgemeester van Boxtel, zijn oog vallen op de oever van de Dommel. Omdat het een ecologische verbindingszone was en het bestemmingsplan hier bouwen verbood, waren de bouwplannen van anderen stukgelopen. Zo niet het plan van Rombouts. Voor hem gebruikten B en W zelfs een versnelde procedure. Het spoedeisend belang, nodig als argument voor deze procedure, was dat Rombouts tevergeefs een woning in de gemeente zou hebben gezocht. Van Abeelen: ,,Hij stond gewoon te liegen tijdens een zitting van de Raad van State, dat hij elders in Boxtel geen perceel kon vinden. Rombouts was echter al vóór de zitting ingeloot op twee bouwkavels.' Die beschuldiging wordt ondersteund door documenten die Van Abeelen over de zaak bewaard heeft.

Niet alleen gemeenten treft schuld. Ook de inspectie ruimtelijke ordening van het ministerie van VROM controleerde jarenlang niet. Na de komst van minister Pronk begon de dienst evenwel aan een inhaalslag. In het hele land wordt sinds 1998 jaarlijks het vergunningenbeleid van gemeenten gecontroleerd.

In Brabant is het drukker dan elders, daar rennen de inspecteurs van misstand naar misstand. Oirschot, Liempde, Maasdonk, Boxmeer, Udenhout, Schijndel, Oeffelt, Gemert. De lijst knoeiers is nog langer. De inspectie eiste tot nu toe de sloop van twee illegaal in de natuur gebouwde villa's in Valkenswaard. En de onrechtmatig verleende bouwvergunning voor de boerderij van wethouder T. Knoops in Nuenen is ter vernietiging voorgedragen bij de Kroon. J. Lambrechtsen, inspecteur in Zuid-Nederland: ,,Het is geen exclusief zuidelijk probleem, maar het intrigeert mij dat in Brabant kennelijk zoveel dingen fout zijn.'

In de drie zuidelijke provincies zijn dit jaar 14 gemeenten onderzocht. Lambrechtsen: ,,Het beeld in het zuiden is niet gunstig. Zeker de helft van alle gecontroleerde bouwvergunningen klopt niet.' Het West-Brabantse Rucphen blijkt recidivist. In 1992 was er een geruchtmakende affaire. De gemeente had honderd illegale bouwsels gedoogd of goedgekeurd. Dit jaar was het er weer raak: 15 van de 24 onderzochte bouwdossiers deugden niet.

De inspectie hoopt de mentaliteit die hieruit spreekt met de controles om te buigen. Daarbij ontmoet Lambrechtsen welwillendheid, zegt hij opbeurend. Gemeenten willen bestemmingsplannen actualiseren en beter handhaven. De gedwongen sloop van illegale Ponderosa's blijft een uiterste middel. In Nederland is tot nu toe nog nooit een illegaal pand onder dwang afgebroken. Lambrechtsen: ,,In België wel. Opmerkelijk, omdat we doorgaans het idee hebben dat daar alles kan.'

Het is de kleinschaligheid die de problemen versterkt, zegt Van Abeelen aan het einde van zijn rondleiding. Brabant telt 250 dorpen. In al die kleine gemeenschappen staan bestuurders dicht bij de bevolking. Hij wijst naar het pietepeuterige gemeentehuisje van Liempde dat hij net passeert, en zegt: ,,Daar werkten vroeger een paar ambtenaren die iedereen kenden, en waarbij je altijd wel iets kon regelen. Die mentaliteit is nooit verdwenen. De cultuur van vriendendiensten is hier, in tegenstelling tot de zandgrond, heel vruchtbaar.'

Gerectificeerd

Burgemeester

In het artikel Bouwen boven de wet in Brabant (in de krant van vrijdag 30 november, pagina 3) is vermeld dat de voormalige burgemeester van Sint-Oedenrode bouwde in het groene buitengebied, in afwijking van het bestemmingsplan. Het betreft echter de huidige burgemeester, P. Schriek.

    • Joep Dohmen