Angst voor teleurstelling

Opgroeien is zo ingewikkeld, dat je je achteraf afvraagt hoe je het ooit tot een goed einde hebt kunnen brengen.

Neem nu de hoofdpersoon van Laetitia Massons film À Vendre, Robert. Dat is een van huis weggelopen meisje, dat bedenkt dat zij zich in ruil voor seksueel en affectief contact kan laten betalen. Niet zozeer om het geld: voor het levensonderhoud werkt ze in een treurige supermarkt, maar als tactiek om ongeluk te vermijden. Aan elk seksueel of affectief contact is immers een zekere asymmetrie eigen: de een wil iets anders dan de ander, en ervaart wat er gebeurt ook anders. Bovendien bestaan er tussen de partners in elk contact machtsverschillen, en verschil in sociale positie.

Afrekenen kan, denkt Robert een prachtige rol van Sandrine Kiberlain die asymetrie opheffen. De financiële transactie achteraf is een garantie tegen spijt of teleurstelling, en stelt Robert ook in staat haar vrijheid te bewaren, denkt ze.

Het gegeven van de film is enigszins schokkend en wordt, in een kale, haast documentaire stijl, door Masson ook vrij confronterend uitgewerkt. Toch blijkt gaandeweg dat Masson eigenlijk een heel moralistische filmmaakster is, die wil aantonen dat de tactiek van Robert niet werkt, en ook niet kan werken omdat het wonder van de menselijke omgang zich niet door een eenvoudig recept laat beheersen.

Het strijdtoneel wordt namelijk betreden door een detective, gespeeld door Roschdy Zem, die de zachtaardigheid zelve is, maar niet genegen is zich te houden aan de door Robert zorgvuldig afgebakende spelregels. En zo overwint, zoals dat vroeger altijd hoorde in films, toch nog de liefde.

À Vendre is bij het uitkomen in Nederland in 1999 door de filmkritiek enigszins onderschat, vooral wegens het onverwachte happy end. Maar ik vind dat einde juist de kracht van de film. Het tilt À Vendre ook uit boven het niveau van de vele moderne films uit die zich uitsluitend bezighouden met de gitzwarte schildering van morele en affectieve deprivatie, zoals de films van Amos Kollek.

À Vendre beweegt zich meer in de traditie van de Franse marivaudage, een moreel experiment in de traditie van de 18de eeuwse toneelschrijver Marivaux. Een idee en de werkelijkheid worden daarin steeds tegenover elkaar geplaatst, en gekeken wordt naar wat de uitkomst is.

À Vendre (Laetitia Masson, 1998, Frankrijk), VPRO, Ned.3, 0.07-2.05u.