Tommy is ook `cool' zonder baard

Gisteren werd `Tommy' aangehouden, jongste zoon van oud-president Soeharto en meest gezochte man van Indonesië. Bij Justitie is de opluchting groot.

De heer Antasari, hoofdofficier van justitie in Jakarta-Zuid, heft de vinger: ,,Deze aanhouding bewijst dat de wetshandhavers geen spelletjes spelen. Een jaar lang zijn we beschimpt en belasterd, maar nu blijken alle verdachtmakingen ongegrond.''

Antasari slaat in zijn opluchting een beetje door. Dat politie en Justitie van Indonesië vrijuit gaan, staat nog te bezien. Feit is dat Hutomo (`Tommy') Mandala Putera, jongste zoon en oogappel van oud-president Soeharto en sinds november vorig jaar de meest gezochte man van het land, gisterenmiddag is opgepakt terwijl hij een tukje deed op een onderduikadres in een buitenwijk van Jakarta. Een aantal klemmende vragen – hoe hij eerder kon ontsnappen en zo lang uit de handen van Justitie blijven – is daarmee nog niet beantwoord.

Antasari's opluchting is begrijpelijk. Hij spande in 1999 een rechtszaak aan tegen Tommy wegens een frauduleuze grondtransactie, waarbij de overheid voor 25 miljoen gulden zou zijn benadeeld. De arrondissementsrechtbank van Jakarta-Zuid sprak Tommy echter in oktober 1999 vrij en Antasari vroeg de Hoge raad om cassatie. Op 22 september van het vorig jaar veroordeelde dit college Tommy tot achttien maanden gevangenisstraf. Hangende de executie van deze uitspraak bleef de veroordeelde op vrije voeten. Dat zou een kruimeldief niet overkomen.

Op 3 oktober dienden Tommy's advocaten een gratieverzoek in bij toenmalig president Abdurrahman Wahid, drie weken later gevolgd door een verzoek tot revisie van het vonnis bij de Hoge Raad. Die twee verzoeken spraken elkaar tegen: wie om gratie vraagt, bekent schuld en wie om revisie vraagt, vecht de rechtmatigheid van het vonnis aan. Op 2 november waren Tommys' rechtsmiddelen uitgeput: Wahid weigerde gratie. Tommy moest zich de volgende dag melden bij de Cipinang-gevangenis, maar dook onder.

Volgens de criminoloog Adrianus Meliala kon de zijn leven lang over het paard getilde generaals- en presidentszoon niet verkroppen dat hij een nederlaag had geleden. Volgens anderen was hij doodsbang voor een afrekening binnen de gevangenismuren. Anton Medan, een gewezen gangsterbaas die in Cipinang nog menige langgestrafte kameraad heeft, noemde het onduldbaar dat Tommy een speciale behandeling zou krijgen. Vrienden van Tommy beweren dat hij zich na twee informele ontmoetingen met Wahid verraden voelde door de presidentiële gratieweigering. Bij die ontmoetingen zou zijn gesproken over afstand van twee familiebedrijven, in ruil voor gratie.

De `speurtocht naar Tommy' werd de soap opera van het jaar. Zijn `arrestatie' of `overgave' zijn zo vaak aangekondigd dat het publiek er geen acht meer op sloeg. De Indonesiërs raakten ervan overtuigd dat het de politie aan de middelen ontbrak om de voortvluchtige te grijpen. Tommy is president-directeur van het conglomeraat Humpuss, dat net als de imperia van zijn broers en zusters onder het presidentschap van Soeharto senior vele vette orders kreeg. Hij is één van de rijkste mensen van Indonesië en kon met zijn fortuin protectie kopen.

Op 26 juli jl. werd mr. Syafiuddin Kartasasmita, een van de opperrechters die Tommy's cassatieverzoek hadden afgewezen, door twee motorrijders klem gereden en in zijn auto doodgeschoten. Op 6 augustus deed de politie een inval in een woning in de Jakartaanse villawijk Pondok Indah. Daar vond ze wapens, explosieven en een vervalst persoonsbewijs met de (bebaarde) foto van Tommy. Die inval leidde tot acht aanhoudingen. Twee arrestanten bekenden de opperrechter op last van Tommy te hebben vermoord. De politie zei Tommy als hoofdverdachte te beschouwen van deze aanslag en hem tevens in verband te brengen met recente bomaanslagen in Jakarta. Eens te meer bleek hoe vaag onder Soeharto's bewind de grens was tussen de macht en de onderwereld. Een `maatje' van Tommy uit zijn gloriedagen, toen hij de zaken aan anderen overliet en zich alleen onledig hield met snelle auto's en glamourouze liefjes, zei gisteren: ,,Als hij geen presidentszoon was geweest, was hij preman (vrije jongen, gangster) geworden.''

Gisteravond arriveerden Tommy en zijn politie-escorte op het hoofdbureau in Centraal-Jakarta. De gewezen playboy was wat dikker geworden en zijn gelaatskleur was bleker. Terwijl de politiechef van Jakarta, inspecteur-generaal Sofjan Jacoeb, de pers het verhaal van de arrestatie deed, luisterde de arrestant mee met een flauwe glimlach om de lippen. Was dit de `cool' van de gangster of de overtuiging dat iemand met zoveel geheimen onaanraakbaar is?

    • Dirk Vlasblom