Strategisch geplande wraak

Al decennialang worden er aanslagen gepleegd. Maar de huidige generatie terroristen is veel harder. Mogelijkheden voor aanslagen zijn er genoeg, al blijven er veel obstakels.

Vormt het moderne terrorisme een grotere dreiging dan het terrorisme van enige decennia geleden?

Waarschijnlijk wel. Moderne terroristen lijken meedogenlozer. Niet langer is chantage of de roep om aandacht de kern van hun actie, maar wraak en blinde haat die zich op een heel volk kan richten. Bovendien blijken vooral de fundamentalistische moslims niet terug te deinzen voor zelfmoord. Moderne terreurorganisaties kenmerken zich door langetermijnplanning en een hoge organisatiegraad. Toch waren de terreuraanslagen in de aanloop naar de Algerijnse onafhankelijkheid (rond 1960) ook al niets en niemand ontziend (`random attacks'). Ook vielen in 1980 bij een neofascistische aanslag in Bologna al ruim tachtig onschuldige slachtoffers.

Gebruiken de huidige terroristen andere technieken dan vroeger?

Afgezien van de zelfmoord hebben terroristen nog steeds voornamelijk klassieke strijdmiddelen ingezet, dus vuurwapens, granaten en explosieven. In het verzet tegen de Algerijnse onafhankelijkheid was de `kneedbom' (plastic bom) het favoriete terreurwapen. Geleidelijk is de kneedbare springstof Semtex (van de Tsjechische fabriek Synthesia) daarin gaan domineren – vooral de IRA bleek veel van dit materiaal te kunnen bemachtigen. Sinds bekend is dat uit kunstmest krachtige explosieven zijn te bereiden, ziet men terroristen steeds meer zelf explosieven uit basischemicaliën samenstellen. Timothy McVeigh, de Oklahoma-bomber, deed dat in 1995 en ook onder de leden van Al-Qaeda is het min of meer de gewoonte. Het effectief gebruik van biologische en chemische middelen bleef tot dusver beperkt tot de Bhagwan-sekte (1984) en de Japanse sekte Aum Shinrikyo (1995).

Is er een grote kans dat terroristen kernwapens zullen gebruiken?

Nee, tenzij zij er op enigerlei wijze in slagen een compleet kernwapen te bemachtigen. Beweerd wordt dat Rusland de bewaking van zijn oude tactische kernwapens (gemonteerd in Scud-raketten bijvoorbeeld) niet goed op orde heeft en dat terreurorganisaties veel geld bieden voor deze `loose nukes'. Zelfs zouden er al Russische kernwapens zoek zijn. De eigen fabricage van kernwapens uit kant-en-klaar aangeleverd hoogverrijkt uranium of voldoende gezuiverd plutonium is een zware technische opgave. Op eigen kracht uranium verrijken of plutonium opwerken is onbegonnen werk voor een terreurgroep. Wel zou men kunnen besluiten een zogenoemd `radiologisch wapen' te maken. Zo'n wapen bestaat uit een hoeveelheid radioactief afval of een partij opgebrande splijtstofstaven die langs conventionele weg tot ontploffing worden gebracht.

Is er reden om aan te nemen dat kerncentrales een speciaal doelwit zijn?

Kennelijk denken Amerikaanse inlichtingendiensten van wel. Toch zullen terroristen die niet bereid zijn zelfmoord te plegen aan een moderne Europese kerncentrale een zware dobber hebben. De meeste centrales zijn goed beschermd tegen geweld van buiten. Bovendien zijn maatregelen getroffen tegen sabotage van binnenuit. Maar gezien de tijd en energie die organisaties als Al-Qaeda steken in de voorbereiding van aanslagen kan de mogelijkheid van sabotage niet worden uitgesloten. Toch lijkt de chemische industrie een `aantrekkelijker' (want slechter verdedigd) doelwit voor terroristen. In de chemische industrie wordt gewerkt met verbindingen die niet voor strijdgassen onderdoen, zoals duidelijk werd bij het ongeluk in Bhopal in India (1984). Een procesfout in een fabriek van Union Carbide kostte duizenden het leven.

Terroristen hebben al eens zenuwgas gebruikt. Zal dat vaker gebeuren?

De Japanse sekte Aum Shinrikyo liet in 1995 het zenuwgas sarin ontsnappen in de metro van Tokio. Maar de sekte, die over heel veel geld beschikt, had academisch geschoolde chemici aangetrokken. Bovendien zijn de grondstoffen voor fabricage van zenuwgassen in een geïndustrialiseerd land als Japan makkelijk verkrijgbaar. Dat andere terroristen snel naar dit soort middelen zullen grijpen is niet zo waarschijnlijk. Inkoop van de grondstoffen trekt de aandacht en de synthese is niet eenvoudig en levert grote risico's op voor de bereider zelf. Toch zou een goed georganiseerde groep als Al-Qaeda de stap naar chemische wapens kunnen maken. Er zijn aanwijzingen dat werd geëxperimenteerd met het giftige blauwzuur (waterstofcyanide).

Is het gebruik van biologische wapens voor terroristen aantrekkelijk?

Ja. De productie van sommige biologische wapens (bacteriën zoals de miltvuurbacterie en biologische gifstoffen zoals botuline en ricine) is au fond makkelijker dan de productie van gifgas. Men gebruikt technieken en apparatuur die ook worden toegepast bij de productie van gist of melkzuurbacteriën (voor yoghurt en karnemelk) of de bereiding van vaccins. De kweekmethoden zijn niet geheim, de benodigde chemicaliën niet zeldzaam. Men neemt aan dat het biologische wapen voor de terrorist aantrekkelijker is dan een chemisch omdat er weinig van nodig is en het preparaat ongemerkt kan worden verspreid.

Hoe kom je aan gevaarlijke bacteriën of virussen?

Sommige ziekteverwekkende micro-organismen komen in de grond voor en zijn daaruit makkelijk te isoleren. De meeste gevaarlijke bacteriën en virussen zijn te vinden in het lichaam van mensen of dieren die ziek zijn geworden na een besmetting. Miltvuurbacteriën zijn makkelijk te winnen uit bloed van een geit of koe die net aan de ziekte is bezweken. De leden van de Japanse sekte Aum Shinrikyo reisden in 1992 naar Zaïre om daar het Ebola-virus uit Ebola-slachtoffers te verzamelen. Tot voor kort kon elk meer of minder wetenschappelijk laboratorium of instituut moeiteloos ziekteverwekkende bacteriën of virussen bestellen bij beheerders van wetenschappelijke en commerciële collecties. Zo leverde de American Type Culture Collection (ATCC) in de jaren tachtig dodelijke bacteriën aan Irak. Nu is er een restrictiever beleid.

    • Karel Knip