Mooi meisje

Nu topmannen van ondernemingen zich de haren uit het hoofd trekken om nieuwe bezuinigingen te vinden wordt een oud probleem actueel. Dat luidt of en hoe het hoofdkantoor aan de operatie kan bijdragen en of dat instituut überhaupt het welzijn van de onderneming ten goede komt.

Gerard Kleisterlee, topman van Philips, wil op korte termijn 300 miljoen euro besparen, door o.a. op het hoofdkantoor de stafdiensten personeelszaken, financiën en automatisering om te toveren tot een soort interne bedrijfjes.

Dit klinkt simpel en rechtdoorzee, maar bij een grote onderneming is geen onderwerp zo gevoelig en ongrijpbaar als het hoofdkantoor.

Traditioneel huisvest het hoofdkantoor de raad van bestuur en diens staf plus een aantal centrale diensten zoals personeel, financiën, marketing en informatietechnologie. De diensten kosten meestal geld en de werkmaatschappijen, waar producten worden gemaakt en verkocht, moeten dat betalen. Bij de werkmaatschappijen vindt men het hoofdkantoor zeurderig maar toch ook wel spannend omdat daar doorgaans beslist wordt over de groepsstrategie, fusies, overnames en allerlei koersgevoelig spektakel. Er zijn dus controverses te over. Het corporate centre is het mooie meisje waarover iedereen in het bedrijf wel een roddel weet. Dat is dan ook de reden dat hoofdkantoren zich regelmatig binnen hun organisaties moeten `waarmaken'. Bij sommige bedrijven is het een dumpplaats voor mensen die elders niet aanslaan, bij andere is het een verplichte halte voor mensen die carrière willen maken.

Toch lijkt er nu een nieuwe wind te waaien: het hoofdkantoor wordt zakelijker en zichtbaarder. Aan de ene kant is dat het gevolg van nieuwe taken van het centrum, maar aan de andere kant wordt zorgvuldiger gekeken of er toegevoegde waarde ontstaat. In de meeste gevallen heeft het hoofdkantoor zich de afgelopen jaren ontdaan van pure kostenvreters zoals kantinebeheer, reisbureau, auto-onderhoud of huisdrukkerij. Daarnaast wordt in veel bedrijven gekeken of alle aspecten van personeelszaken nog door de onderneming zelf moeten worden gedaan. Informatie over vakantiedagen en pensioenen kan ook door buitenstaanders worden geleverd. Veel bedrijven hebben die selectie wel ongeveer rond.

De vraag is nu wat absoluut centraal moeten worden uitgevoerd. Ben van Dijk, directeur corporate human resources bij DSM (hoogwaardige chemie): ,,Zaken als strategieontwikkeling en financiën horen thuis in een hoofdkantoor. Wij willen er daarnaast bijvoorbeeld zeker van zijn dat aanwerving van hoger personeel – salaris meer dan twee ton – via het hoofdkantoor loopt. Verder hebben wij op centraal niveau initiatieven genomen om onder meer elektronische toepassingen te stimuleren via één standaard. Ik zie goede mogelijkheden voor e-recruitment, dat wil zeggen aanwerving via het internet. Dat geeft een goede balans tussen het centrale beleid en de uitvoering op lokaal niveau.'' Hij voegt eraan toe dat het hoofdkantoor de kar voorlopig trekt maar dat het de bedoeling is deze toepassing samen met de bedrijfsonderdelen op te zetten.

Afgezien van het worstelen met personeelszaken, proberen veel bedrijven centraal vat te krijgen op automatisering. Begin jaren negentig was het normaal dat een bedrijfsonderdeel zelf besloot welk computersysteem op welk bureau terechtkwam. Maar die autonomie leidde tot communicatiestoornissen en kennismonopolies. De samenwerking tussen Fokker en Boeing in de jaren tachtig liep al spaak omdat o.a. de computersystemen elkaar niet begrepen. Intussen hebben vrijwel alle hoofdkantoren hun greep op dit terrein verstevigd. Ook bij fusies en overnames is de mogelijkheid om computersystemen te integreren cruciaal geworden.

De afgelopen vijf jaar zijn ook andere taken naar het hoofdkantoor gekomen. Vaak wordt de inkoop centraal gedaan, vindt de regie en de uitvoering van overnames daar plaats en wordt in sommige gevallen ook de distributie op het hoofdkantoor aangestuurd.

De omvang van het hoofdkantoor zegt steeds minder omdat er de laatste jaren sprake is van een continue in- en uitstroom van taken. Voor het idee: DSM heeft 400 man (1,8 procent van het totale personeelsbestand), terwijl het totale personeelsbestand fors is gegroeid. Bij Fortis (financiële diensten) is dat 610 mensen (0,9 procent) en Philips doet het met 650 mensen (0,3 procent%). Unilever weet het precieze aantal zelfs niet omdat de integratie van het vorig jaar aangekochte Bestfoods nog in volle gang is. De trend is stabiel tot licht groeiend, afhankelijk van de mogelijkheid om er geld mee te verdienen.

De bijdrage van het hoofdkantoor aan de toegevoegde waarde van de onderneming wordt steeds meer serieus genomen. Philips wil daarmee een sprong voorwaarts maken. Sommige afdelingen, bijvoorbeeld personeelszaken, worden shared services, dat wil zeggen bedrijven binnen het bedrijf. Zij moeten volgens de tucht van de markt (prijs, kwaliteit) opereren, worden strikt zakelijk aangestuurd en moeten regelmatig met de billen bloot ten overstaan van gebruikers (user boards).

Het is een ander verhaal dan we van dat soort ivoren torens gewend zijn. Nu ondernemingen steeds meer bestaan uit losse netwerken en zich via fusies en afstoot-operaties van gedaanteverwisseling naar gedaanteverwisseling begeven, wordt het corporate centre een prominente plaats om een positieve invloed op de ontwikkelingen uit te oefenen. Het mooie meisje krijgt blijkbaar ook innerlijke schoonheid.

verwey@wanadoo.be

    • Wynold Verwey