Ex-afgezant VS: staat Palestina is nog heel ver weg

Een Palestijnse staat, het `Palestina' waarvan president Bush onlangs sprak, zal nog heel lang op zich laten wachten als er geen einde komt aan de keten van geweld tussen Israël en de Palestijnen. ,,Het huidige geweld is destructief, eerst en vooral voor de Palestijnen. Het heeft ze verder weg gebracht van een oplossing dan ooit. De laatste veertien maanden zijn een tragedie geweest'', aldus Dennis Ross, voormalig onderhandelaar en vredesgezant in het Midden-Oosten namens diverse Amerikaanse regeringen. Ross gaf zijn visie op de geteisterde Israëlisch-Palestijnse betrekkingen gisteren tijdens een ontbijtsessie in Amsterdam.

Zonder tussenkomst van de Amerikanen zal het de oorlogvoerende partijen niet lukken om tot een staakt-het-vuren te komen, ,,laat staan tot een vredesakkoord''. Het beste dat onder de huidige omstandigheden denkbaar is een bestand. Daarna kan worden gewerkt aan een beperkt akkoord, maar dan moet het geweld eerst stoppen. Het is volgens Ross onacceptabel dat dat er verschil bestaat tussen de werkelijkheid aan de onderhandelingstafel en die op straat.

De VS moeten, vindt hij, een ,,duidelijke boodschap'' afgeven en laten zien dat dat het hun ernst is met hun pogingen om de uit de hand gelopen situatie tussen Israël en de Palestijnen weer onder controle te krijgen. Generaal bd Anthony Zinni, die namens de VS in Israël gesprekken voert met premier Sharon en de Palestijnse leider Arafat, kan als nieuwbakken bemiddelaar nu laten zien wat hij waard is. Ross is van mening dat alleen al de fysieke aanwezigheid van Zinni en zijn gevolg tot resultaat kan leiden. ,,Dit is een regio waar je ter plekke moet zijn om iets af te dwingen.''

Ross heeft, zegt hij, de geweldsgolf van de tweede intifadah voorzien. Al in het voorjaar van 2000 kreeg hij signalen dat ,,de stemming op straat in de Palestijnse gebieden verschrikkelijk was''. De afgelopen maanden verslechterde de toestand aanzienlijk en werden steeds weer nieuwe drempels van geweld en contrageweld overschreden. De aanvankelijke terughoudendheid van de nieuwe Amerikaanse regering heeft de zaak geen goed gedaan. Na de aanslagen van 11 september nam de urgentie sterk toe om tot een staakt-het-vuren te komen. President Bush en minister van Buitenlandse Zaken Powell hebben sindsdien diverse malen hun ongenoegen geuit over de liquidatiepoltiek van premier Sharon en het feit dat hij er niet in slaagt om de gemoederen tot bedaren te brengen, sterker: de strijd door zijn uitlatingen en handelwijze steeds verder laat escaleren.

Dennis Ross, die als vredesgezant min of meer eigenhandig het Hebron-akkoord in 1997 en anderhalf jaar later de Wye River-overeenkomst afdwong, neemt premier Sharon niet in bescherming. Maar zijn opstelling jegens de Palestijnse leider Arafat is harder. ,,Hij heeft geen vinger uitgestoken om de terreur te bestrijden. Hij liet de aanhangers van Hamas en andere extremisten hun gang gaan. Als Arafat het wil, stopt de terreur en kunnen de gesprekken over een beperkt akkoord beginnen. Maar hij zal als leider eerlijk tegen zijn volk moeten zijn en moeten vertellen wat wel en wat niet mogelijk is.''

Na een eventueel staakt-het-vuren begint het echt moeilijke werk: stabilisatie van de relaties voor langere tijd. Uiteindelijk zal dat, zo laten de lessen uit het verleden zien, effect hebben op de hele regio. Omdat de verhoudingen tussen Israëliërs en Palestijnen sinds het begin van de nieuwe intifadah volkomen aan flarden liggen, zal `stabilisatie' een langdurig proces zijn, waarin ,,je frustatie en terugslag voor lief moet nemen''. Ross: ,,Het is een soort emotionele roller coaster.''