Democratisch en hardnekkig corrupt

Toen de nieuwe premier van Litouwen, Algirdas Brazauskas, afgelopen zomer aantrad had hij een klein luxeprobleem. Waarheen zou zijn eerste buitenlandse reis gaan? Naar Stockholm?, om zijn Zweedse collega Göran Persson te bedanken omdat hij als fungerend voorzitter van de Europese Unie zo zijn best had gedaan voor toetreding van Oost-Europese kandidaten. Naar Warschau?, om de goede betrekkingen met het eveneens overwegend katholieke buurland Polen extra aan te halen. Of toch naar Moskou?, om de laatste restanten oud zeer uit de tijd van het afgedwongen Sovjet-lidmaatschap op te ruimen.

Brazauskas liet ze alledrie links liggen. Hij koos voor Brussel, en liet er zo geen misverstand over bestaan waar zijn regering, waarin de sociaal-democraten de grootste coalitiegenoot zijn, de prioriteiten in de buitenlandse politiek legt: bij toetreding tot de Europese Unie en aansluiting bij het NAVO-bondgenootschap. De laatste wens kan volgend jaar november, op de NAVO-top in Praag, al in vervulling gaan. Toetreding tot de Europese Unie zal, blijkens het jongste tussenrapport van de Europese Commissie, wat meer tijd vergen.

Aan de politieke criteria voor toetreding voldoet Lietuvus Respublika, zoals Litouwen officieel heet, al enkele jaren. De democratie functioneert naar behoren, de mensenrechten worden gerespecteerd en de minderheden beschermd – acht procent van de Litouwers is van Poolse, negen procent van Russische komaf. In economisch en bestuurlijk opzicht daarentegen, haalt Litouwen de Brusselse normen (nog) niet.

De Commissie heeft weliswaar bemoedigende woorden en maakt gewag van ,,enige vooruitgang' op vele terreinen, zeker waar het de marktwerking betreft. Maar de werkloosheid is verontrustend hoog, de arbeidsmarkt kampt met structurele problemen en de belangstelling van buitenlandse investeerders is gering.

Verder schieten volgens de Commissie met name de overheidsadministratie en -financiën, de kwaliteit van het openbaar bestuur, het beheer van de landbouwsector en het energie- en milieubeleid tekort. Speciale aandacht verdienen tenslotte de veiligheid van de kerncentrale Ignalina en de corruptie, zowel in de publieke als in de private sector. De Commissie heeft het in dit verband over een ,,hardnekkige bron van zorg', en zij spoort de regering in Vilnius aan dit euvel daadkrachtiger te bestrijden.

Per saldo toonde de regering-Brazauskas tevreden met het Brusselse rapport. Toetreding in 2004 van een ,,groot aantal landen, waaronder Litouwen' wordt steeds kansrijker, concludeerde minister Antanas Valionis van Buitenlandse Zaken. Van de 31 ijkpunten voor toetreding zijn er inmiddels 21 `verwerkt' en daarmee behoort het land tot de achtervolgers van koplopers als Cyprus, Hongarije en Slovenië.

Ook onder de bevolking groeit het vertrouwen. Was tot afgelopen voorjaar amper eenderde van de Litouwers voorstander van aansluiting bij de EU, in de jongste peilingen is dat opgelopen tot meer dan de helft. Een defintief oordeel mogen zij vellen in een referendum, waarvoor Letlands premier Andris Berzins gisteren een symbolische datum voorstelde: 23 augustus 2003. Dat is de dag waarop de drie Baltische staten elk jaar herdenken dat de Duitse en Russische ministers Ribbentrop en Molotov in 1939 het pact sloten dat de inlijving bij Rusland (tot 1991) bezegelde.

Dit is het twaalfde deel in een serie over EU-kandidaten die op 15 november begon. Vorige afleveringen ook op internet: www.nrc.nl

    • Joop Meijnen