Veilinghuizen onder vuur in de rechtszaal

New Yorkers smullen van de rechtszaak tegen de oud-presidenten van 's werelds twee grootste veilinghuizen, Sotheby's en Christie's. De twee zouden in de jaren negentig onderlinge prijsafspraken gemaakt hebben gemaakt en zo verkopers hebben gedupeerd.

In kamer 110, een tien meter hoge rechtzaal van de zwaarbewaakte Federale rechtbank in Manhattan, worden kopstukken uit de internationale kunsthandel door het slijk gehaald onder toeziend oog van twaalf ietwat verveeld ogende juryleden, en een publiekstribune vol likkebaardende society-journalisten, (scenario-)schrijvers en courtroom junkies. De rechtszaak is bezig met de derde week.

Links op het beklaagdenbankje, geflankeerd door acht advocaten en een jury-adviseur, zit Alfred Taubman, de gezette, 76-jarige oud-president van veilinghuis Sotheby's. Hij wordt ervan beschuldigd in de periode 1993-1996 prijsafspraken te hebben gemaakt met concurrent Christie's, waardoor verkopers meer betaalden aan veilingcommissies dan ze zouden betalen op de vrije markt.

De immer in driedelig krijtstreep geklede Taubman, die zijn op minstens 600 miljoen dollar geschatte vermogen dankt aan zijn vorige carrière als projectontwikkelaar van winkelcentra in Michigan, ontkent de beschuldigingen. Eerder heeft hij evenwel 156 miljoen dollar uit eigen zak moeten betalen in een schikking die Sotheby's en Christie's overeenkwamen met tientallen gedupeerde cliënten. Taubman, in de rechtzaal moreel bijgestaan door een van zijn dochters (zijn tweede vrouw Judy, een ex-Miss Israël, blijft thuis), hangt bij veroordeling drie jaar gevangenisstraf en een geldboete van honderdduizenden dollars boven het hoofd. Mede-verdachte Sir Anthony Tennant, de oud-president van Christie's, ontkent eveneens alles, maar kan niet in New York terechtstaan omdat het Verenigd Koninkrijk hem niet hoeft uit te leveren.

Naast de rechter zit de belangrijkste getuige van het openbaar ministerie en de aanklager van het Ministerie van Justitie: de 51-jarige Diana `Dede' Brooks, de voormalige vertrouwelinge van oud-Sotheby's-directeur Taubman en ooit de machtigste vrouw in de kunstwereld. In ruil voor haar schuldbekentenis heeft Brooks van justitie de belofte gekregen dat haar straf flink wordt bekort, misschien zelfs geschrapt. Maar dan moet ze nu nog wel even haar best doen.

Het valt Brooks blond, in mosgroen mantelpak, zwarte handtas op schoot zwaar om op uitnodiging van openbaar aanklager Philip Cody haar oude baas de dolkstoot in de rug toe te dienen, door vol te houden dat hij het brein was achter de oplichterij. Brooks getuigde dat Taubman zeker twaalf ontmoetingen had met Tennant, de topman van Christie's in Londen. Na de derde, op 30 april 1993, lichtte hij Brooks in. Sotheby's en Christie's, de twee grootste veilinghuizen van de wereld, waren het erover eens dat ze ,,elkaar aan het kapot concurreren waren en dat het tijd werd dat we daar eens iets aan deden'', zo herinnerde Brooks zich Taubmans verklaring. Zij en Christopher Davidge, Christie's directeur, moesten maar ,,de details uitwerken''. En: mondje dicht, zou Taubman hebben gezegd.

Brooks vertelde hoe ze met Davidge een lijst met superrijke cliënten uitwisselde, die in aanmerking kwamen voor een voorkeursbehandeling. Ook kwamen ze overeen dat ze elkaars werknemers niet zouden wegkapen. Op 8 februari 1995 haalde ze Davidge op van het John F. Kennedy vliegveld in New York. Op de achterbank van haar Lexus liet Davidge Brooks zijn voorstel zien voor een verhoging van de verkopers-commissie tot 15 procent. In maart voerde Chirstie's de nieuwe commissie in, een maand later volgde Sotheby's met een vrijwel identieke prijsverhoging.

Davidge, een onberispelijk geklede Brit met een kort baardje, die ook een deal heeft gesloten met justitie, vertelde vorige week doodleuk aan de jury hoe hij dit kartel jarenlang in stand hield. Als niet-Amerikaan die dankzij een afbetaling van acht miljoen dollar van Christie's in India woont, lijkt dit hem weinig meer te kunnen schelen.

Gaf de openbaar aanklager Brooks en andere getuigen à charge voorzetjes om Taubman als een mafiabaas af te schilderen, de verdediging onder leiding van Robert Fiske Jr. (bekend als oud-onafhankelijk aanklager in de Whitewater-zaak), probeerde zijn cliënt neer te zetten als een eerlijke, nietsvermoedende zakenman. Zoals vaak gebeurt bij getuigen die een deal hebben gesloten met het OM, zaaien de advocaten twijfel bij de jury over hun geloofwaardigheid en motieven. Fiske noemde Brooks een hypocriete dame, die de prijsafspraken op eigen houtje maakte omdat het met Sotheby's onder haar leiding bergafwaarts ging.

De climax van Fiske's ondervraging was een fragment uit een televisie-interview uit 1997, waarin Brooks zegt: ,,Onze integriteit is alles wat we hebben. Daar heb ik een heel sterk gevoel over.'' ,,Bent u dat?'' vroeg Fiske, alsof het nog niet pijnlijk genoeg was. ,,Ja'', was het nauwelijks hoorbare antwoord. Fiske: ,,Terwijl u wist dat u zich op dat moment schuldig maakte aan illegale prijsafspraken.''

Taubman, die met een gehoorapparaat de verhoren volgt, lijkt niet zozeer aangedaan als wel licht geamuseerd door het juridische schouwspel. Het is onwaarschijnlijk dat zijn advocaten hem zelf als getuige zullen oproepen.

    • Viktor Frölke