FPÖ voert spanning in Oostenrijk op

De Oostenrijkse regering staat onder zware druk door een initiatief van een van de coalitiepartners tegen de Tsjechische kerncentrale in Temelin. De rechts-populistische FPÖ begint in januari met een actie voor sluiting van de centrale, net over de grens in Tsjechië.

In drie Oostenrijkse provincies langs de Tsjechische grens kunnen burgers vanaf half januari hun handtekening zetten onder de eis dat de regering het Tsjechische lidmaatschap van de Europese Unie tegenhoudt zolang Temelin, gebouwd volgens een Russisch model, openblijft. Volgens een opiniepeiling steunt twee derde van de Oostenrijkers de actie.

De FPÖ ontkent dat het initiatief iets met partijpolitiek heeft te maken. Temelin is een ,,kwestie van overleven voor het volk'', aldus FPÖ-vice-kanselier Susanne Riess-Passer. En de voormalige partijvoorzitter Jörg Haider eist ,,samen met alle politieke krachten en milieuorganisaties'' dat Tsjechië de kernenergie afzweert. De Weense partijvoorzitter, Hilmar Kabas, zou het liefst zien dat het initiatief werd gedragen door een ,,platform dat boven de partijen staat''.

Principiële afwijzing van kernenergie, het resultaat van een berucht referendum uit 1978, is in de Oostenrijkse politiek een van de weinige onderwerpen waarover brede consensus bestaat, althans in theorie. Toch brengt het FPÖ-initiatief de conservatieve bondskanselier Wolfgang Schüssel (ÖVP) in een lastig parket. Want eigenlijk zou zijn regering dan een veto moeten uitspreken tegen de EU-uitbreiding met Oost-Europese landen. Dat zou Oostenrijk, dat in Europa toch al met argwaan wordt bekeken, binnen de EU alleen maar verder isoleren. Maar als Schüssel de stem van het volk negeert, brengt hem dat in eigen land in grote problemen. De coalitiepartner zal in dat geval niet schromen Schüssel lafheid te verwijten.

De ÖVP heeft al gezegd dat niet verwacht kan worden dat de Tsjechen alleen met handtekeningen op andere gedachten te brengen zijn. Ook de andere partijen hebben het moeilijk met het initiatief van de FPÖ. Voor de Groenen is de afkeer van kernenergie ongeveer even groot als de afkeer van de partij die het initiatief heeft genomen. De sociaal-democraten, de grootste oppositiepartij, noemen het veto ,,een vrome wens'', zonder erbij te zeggen hoezeer ze die wens ook zelf koesteren.

Dezer dagen praat Schüssel in Brussel, onder leiding van Eurocommissaris Günter Verheugen (Uitbreiding), met zijn Tsjechische collega Miloš Zeman. Als het aan Oostenrijk ligt, moeten de Tsjechen aan een groot aantal voorwaarden voldoen – voornamelijk zaken die niet rechtstreeks met de veiligheid van de reactor te maken hebben. Vandaag bespreekt het Tsjechische parlement een compromisvoorstel, waarvan men hoopt dat het Oostenrijk tevreden stelt. Daarin wordt ook de `nuloptie' (sluiting) genoemd voor het geval uit inspectie blijkt dat de centrale onveilig is – op dit moment wordt een onafhankelijk onderzoek gedaan naar de veiligheid van de centrale. Eerdere onderzoeken hebben geen mankementen aan het licht gebracht.

Voor Schüssel is het te hopen dat het compromis aanvaardbaar is. Want bij terugkeer zonder akkoord, dreigt zijn regering op termijn uit elkaar te vallen. Dat Oostenrijk van het vetorecht zal gebruikmaken, achten de meeste commentatoren uitgesloten – ook omdat de Europese Commissie vindt dat Tsjechië niet gedwongen kan worden om met kernenergie te stoppen. Intussen is dan wel het aanzien van Oostenrijk binnen de EU nog verder aangetast, is het zogeheten `regionale partnerschap' tussen Oostenrijk en zijn oostelijke buurlanden ondergraven en is de positie van de bondskanselier verzwakt. Met de FPÖ als enige winnaar.

    • Norbert Mappes-Niediek