De halve maatregelen van Oranje

`Bloed aan de paal' luidde de protestactie van Freek de Jonge en Bram Vermeulen. Zij konden in januari 1978 niet weten dat Rob Rensenbrink vijf maanden later in Buenos Aires tegen het houtwerk zou knallen. Na deze misser won Argentinië in de verlenging het WK voetbal. Dictator Videla kreeg wat hij wilde: hij sloeg politieke munt uit het sportieve succes. De repressie van de rechtse dictatuur werd door de parmantige dribbels van de linksbenige Kempes naar de achtergrond verdrongen. De Argentijnen vierden een voetbalfeest zonder weerga, alleen de Dwaze Moeders bleven rouwen om de verdwijning van hun kinderen.

In de IKON-documentaire Een vuil spelletje vertelt een vrouw hoe ze tijdens de finale in huilen uitbarstte, waarna haar echtgenoot de televisie uitzette. In Nederland volgden De Jonge en Vermeulen de wedstrijden rechtstreeks. ,,Hypocriet'' aldus de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken Van der Klaauw. Hij had zelf geen tijd de wedstrijden via het scherm te volgen. Deze onthullingen komen aan het licht dankzij filmmakers Verdenius en Mastenbroek.

Zij zijn grondig te werk gegaan bij hun reconstructie van het omstreden WK. Ze hebben tientallen gesprekken gevoerd met Nederlanders en Argentijnen die het WK bijna allemaal als insider hebben meegemaakt. Rode draad van het verhaal is de actie van Neerlands Hoop. De cabaretiers eisen dat het Nederlands elftal niet naar Argentinië gaat. Zij willen in elk geval maximale aandacht voor de moorden en ontvoeringen in Zuid-Amerika. Zij willen de KNVB overtuigen die op zijn beurt besprekingen voert met de Nederlandse regering. Het rechtse kabinet Van Agt-Wiegel legt de bal bij de bobo's in Zeist. Het is hun toernooi, zij mogen kiezen of ze willen voetballen.

In de documentaire wordt pijnlijk duidelijk hoe de bondsbestuurders de ogen sluiten voor de misdaden in Argentinië. En de voetballers leven in hun eigen wereld. Ze zijn van mening dat ,,sport en politiek gescheiden moeten blijven'' (Johan Neeskens) of dat er ,,alleen sprake is van nieuws omdat wij er naartoe gaan'' (Jan Poortvliet). Bondscoach Jan Zwartkruis heeft vóór het WK de aandacht getrokken met een opmerkelijke vergelijking. ,,In mijn woonplaats Amersfoort is het 's avonds gevaarlijker dan in Buenos Aires'', concludeert de trainer die ook beroepsmilitair is geweest.

De Nederlandse voetballers verblijven aanvankelijk in een afgelegen hotel in de Andes. Ze doden de tijd met eten, drinken, kaarten en trainen. Bijna een maand later, vlak voor de finale, arriveren ze in Buenos Aires. Daar heeft de Nederlandse ambassadeur inmiddels opschudding veroorzaakt in diplomatieke kringen. Hij heeft samen met een hoge Argentijnse politicus militaire troepen geïnspecteerd, vertelt journalist Frits Barend.

De meeste Nederlanders ter plekke raken in de ban van de sportieve afloop en laten de Dwaze Moeders aan hun lot over. Na afloop van de verloren finale laten de spelers en officials van Oranje verstek gaan bij het slotbanket. Uit veiligheidsoverwegingen, luidt de officiële verklaring. Op advies van het ministerie, erkent Jan-Willem Bertens, de toenmalige woordvoerder van Buitenlandse Zaken.

`Niet verschijnen op een banket is een sjieke manier van actie voeren', verwoordt Bram Vermeulen de halve maatregel van Oranje.

Een vuil spelletje, Ikon, Ned.1, 22.53-23.45u.