Student wordt niet meer gehoord

De universiteit wordt geleid door een-tweetjes tussen decanen en bestuurders. Dat is volgens de studenten het belangrijkste gevolg van de modernisering van de instelling. De bestuurders roemen de nieuwe efficiency.

Het is ,,bijna een obsceen gevoel'', zegt decaan Tom Wansbeek van de economische faculteit aan de Rijksuniversiteit Groningen: ,,We kunnen nu binnen vijf minuten een besluit nemen.'' Sinds september is Wansbeek, hoogleraar Statistiek en econometrie, fulltime bestuurder. En sindsdien beslist hij als hoofd van het faculteitsbestuur over 240 werknemers, 2.000 studenten en een jaarbudget van 29 miljoen gulden.

Bovendien leidt Wansbeek als hoofd van het faculteitsbestuur de omvangrijke operatie die voorafgaat aan de invoering van het Angelsaksische bachelor/mastersysteem en is onder zijn leiding een strikt onderzoeksbeleid ingevoerd iedere wetenschapper heeft een vantevoren bepaald percentage van zijn tijd dat hij aan onderzoek moet besteden en niet mag overschrijden.

Faculteitsdecanen als Wansbeek zijn machtige bestuurders geworden aan de universiteiten sinds de invoering van de wet modernisering universitair bestuur kortweg MUB in 1997. De universiteit moest namelijk eens ophouden met die doorgeschoten inspraak en stroperige besluitvorming, vond toenmalig minister Ritzen (PvdA). Onder zijn initiatief werd daarom de MUB ingevoerd, bedoeld om het universitaire bestuur efficiënt en modern te maken. Tot die tijd moest iedere beslissing van een bestuurder door zowel faculteits- als universiteitsraden goedgekeurd worden, een verworven recht uit de jaren '70 van personeel en studenten.

Sinds 1997 staat zowel het bestuur als het beheer van de faculteit onder direct gezag van de decaan. Bovendien zijn de tegenspelers weggevallen: universitair personeel en studenten mogen niet meer meebeslissen. Hun raden hebben slechts een adviserende functie. Verder hebben universiteiten Raden van toezicht gekregen, vergelijkbaar met de Raden van commissarissen uit het bedrijfsleven.

Vanaf het begin is de wet omstreden geweest. Woedende studenten van de Universiteit van Amsterdam (UvA) blokkeerden vijf jaar geleden het Maagdenhuis in Amsterdam. Maastrichtse studenten bezetten vier universiteitsgebouwen. Openingen van het academisch jaar werden overal in het land verstoord. Een groepje belde bij minister Ritzens huisadres aan hij weigerde open te doen.

Maar hoe gaat het eigenlijk met de MUB? Vier jaar na de invoering werd vorige week het eerste onderzoek in opdracht van minister Hermans gepubliceerd. Het goede nieuws: de bestuursleden en decanen zijn uitermate tevreden over hun nieuwe rol en er worden sneller beslissingen genomen. Het slechte nieuws: de studenten en het personeel wantrouwen de bestuurders en hebben het gevoel dat niet naar hen geluisterd wordt.

De bestuurders, de Raden van toezicht en de faculteitsdecanen regelen de meeste zaken onderling tijdens informele borrels en overlegjes, zonder anderen bij besluiten te betrekken. Bovendien ontbreekt het de decanen, die gepromoveerde hoogleraren zijn, vaak aan goede scholing om ,,de zware managementpositie'' van decaan te vervullen. Een goede hoogleraar is immers niet per se een goede manager.

,,De MUB is een totale mislukking'', zegt Nikki Heerens van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb). ,,Nu studenten formeel niets meer te zeggen hebben, worden zij voor het blok gezet met een-tweetjes tussen decanen en bestuurders.'' Die vinden het maar lastig om hun plannen te verdedigen tegenover de studenten, zegt Marjolein Vermeulen van het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO). ,,Wij horen vaak: `O, dat hebben we allang geregeld'. Geen wonder dat de opkomst bij de verkiezingen voor medezeggenschapsraden onder de 20 procent is gekelderd.''

De reeks van incidenten is lang. Onder het personeel van de faculteit der Rechtsgeleerdheid ontstond een paar maanden geleden onrust toen bleek dat de faculteitsdecaan het vak economie wilde schrappen uit de bachelorfase. De vakgroep economie voelde zich gepasseerd en startte, geholpen door de oud-hoogleraren Heertje en Andriessen, een handtekeningenactie. Overigens houdt de UvA sinds de zomer discussiebijeenkomsten tussen bestuurs- en personeelsleden en studenten. ,,Om de afstand te verkleinen'', zo staat in een intern rondgestuurde brief.

Ander voorbeeld, aan dezelfde universiteit: leden van de studentenraad moesten via-via vernemen dat hun universiteit van plan is nauwer te gaan samenwerken en mogelijk te fuseren met de Hogeschool van Amsterdam. De studentenraad van de Vrije Universiteit (VU) werd niet bij het besluit betrokken om tot samenwerking te komen met Hogeschool Windesheim.

Er is inderdaad nog veel mis met de bestuurscultuur aan de universiteiten, erkent rector magnificus T. Sminia van de VU, tevens voorzitter van het College van Decanen. ,,We hadden de studenten moeten informeren over de fusieplannen. Op die manier is een sfeertje ontstaan dat wij van alles doen zonder naar de studenten te luisteren.'' Toch is met de MUB zelf weinig mis, vindt Sminia. ,,We moeten alleen nog leren om de sfeer van achterdocht weg te nemen.'' Fractielid Barbara Wegelin gelooft er weinig van. ,,Je kunt op je hoofd gaan staan, maar als ze niet willen, dan luisteren ze niet naar je.'' De VU heeft een project opgezet om de `interne communicatie' te verbeteren.

Dáár zit het grote probleem van de MUB, zegt bestuurskundige Roel in 't Veld. Decanen zoeken bij het nemen van besluiten geen draagvlak meer onder personeel en studenten, die daardoor het gevoel hebben dat alles achter hun rug om gebeurt.

In 't Veld: ,,De universiteitsraden zouden immobiliteit in de hand werken, maar er was toen tenminste draagvlak voor besluiten. Nu dat verdwenen is, zie je dat een groot aantal decanen vereenzaamt en vervroegd afzwaait. Te meer omdat zij wetenschappers zijn die opeens ook een goed financieel en personeelsbeleid moeten voeren.''

    • Guus Valk