Ook EU praat over de toekomst van Wim Kok

Wordt de Nederlandse premier Kok nu wel of niet voorzitter van de conventie over de toekomst van de Europese Unie? En gaat het eigenlijk wel om een belangrijke functie?

De toekomst van Wim Kok is een Europees gespreksonderwerp. De naam van de Nederlandse premier duikt steeds weer op als mogelijke voorzitter van de conventie die een nieuw verdrag van de Europese Unie moet voorbereiden.

Een belangrijke bron voor dit bericht was de Nederlandse diplomatie, die de naam van Kok afgelopen zomer al liet vallen. Toen Kok officieel zijn vertrek als premier had aangekondigd, gonsde het vervolgens in de Europese pers van geruchten dat hij kandidaat was voor de conventie. Maar in september kwam aan die speculaties een abrupt einde. Kok zei tijdens een bezoek aan de Europese Commissie niet beschikbaar te zijn voor het voorzitterschap. Hij zei dat hij in Nederland als premier aanblijft tot er na de verkiezingen een nieuw kabinet is – dat is op z'n vroegst in augustus. De conventie moet echter al komend voorjaar beginnen. De premier is kennelijk van mening veranderd, zeiden Nederlandse diplomaten.

Daarna doken allerlei nieuwe namen op, alsof het conventievoorzitterschap een topfunctie was. Wie herinnert zich nog de voorzitter – Roman Herzog, de Duitse ex-president – van de vergelijkbare vergadering die vorig jaar het Europese Handvest van Grondrechten voorbereidde?

De Franse ex-president Valéry Giscard d'Estaing wil graag de leiding van de nieuwe conventie, maar geldt als te oud. De Italiaanse ex-premier Giulio Amato heeft als nadeel dat zijn landgenoot Romano Prodi al voorzitter is van de Europese Commissie. Sommige Europese regeringsleiders, zoals de Belgische premier Guy Verhofstadt en de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder, blijven Kok de beste kandidaat noemen, ook al is hij niet tijdig beschikbaar.

Half december bepalen de Europese regeringsleiders tijdens de top van Laken wie de voorzitter wordt en de precieze taak van de conventie, die zal bestaan uit Europarlementariërs, nationale parlementariërs, vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten en van de kandidaat-lidstaten. Het gezelschap moet zich bezighouden met de toekomst van de Europese Unie. Jarenlang hebben de lidstaten van de Europeese Unie besluiten over hervormingen voor zich uitgeschoven. Zonder hervormingen dreigt de EU de komende jaren na uitbreiding met ten minste tien nieuwe landen onbestuurbaar te worden.

De conventie, waarvan de opzet mogelijk ruimer wordt, zal in ieder geval voorstellen doen over vier vorig jaar vastgelegde kwesties: de verdeling van bevoegdheden tussen de EU en de lidstaten, de juridische status van het vorig jaar aanvaarde Handvest van Grondrechten, de vereenvoudiging van de Europese verdragsteksten en de rol van de nationale parlementen binnen de EU.

Dat klinkt gewichtiger dan het is. Want de Europese regeringsleiders willen dat de conventie zelfs niet de schijn van een beslissingsbevoegdheid krijgt. Als ze zelf in 2004 daadwerkelijk gaan onderhandelen over wijziging van het Verdrag van de EU, hopen ze zelfs dat conclusies van de conventie al wat op de achtergrond zijn geraakt. Vandaar dat er ten minste een half jaar moet zitten tussen de conventie en de Intergouvernementele Conferentie over een nieuw EU-verdrag.

Vorige week dook Koks naam als conventievoorzitter opnieuw op. De Nederlandse diplomatie meldde dadelijk dat Kok misschien zijn ,,niet beschikbaar'' zou willen heroverwegen. Wat is er veranderd? ,,Niets, maar we zijn in een nieuw stadium'', was de boodschap.

Het lijkt een herhaling van 1998, toen dezelfde Nederlandse diplomatie via de pers Kok presenteerde als kanshebber voor het voorzitterschap van de Europese Commissie. Aan de poging om die functie voor een Nederlander binnen te slepen was voor de diplomatie echter weinig eer te behalen. Kok over de brug duwen om vervroegd Den Haag te verlaten en het voorzitterschap van de conventie te aanvaarden is een minder glansrijk succes. De mogelijkheid dat een zittende premier de leiding neemt van de conventie die regeringsleiders gaat adviseren is in Brussel nog niet genoemd.