`Krapte op de arbeidsmarkt is een sprookje'

Ondernemers hebben het zwaar in Nederland, vindt voorzitter Jacques Schraven van VNO-NCW. Ze komen moeilijk van werknemers af en betalen te veel belasting. Omdat de krapte voorbij is, pleit hij voor `werk boven loon'.

Hij viel ,,van zijn stoel'' toen uitgerekend Hans Dijkstal, voorzitter van de VVD-fractie in de Tweede Kamer, vorige week op het congres van MKB Nederland zei dat hij niet voor lastenverlichting voor het bedrijfsleven is. Jacques Schraven, was al ,,geen VVD-er'', maar nu moet de voorzitter van ondernemingsorganisatie VNO-NCW constateren dat de VVD wel erg ,,populistisch'' wordt. De partij richt zich met de verkiezingen in het vooruitzicht op de burger, denkt Schraven, en niet op de ondernemers. Terwijl die er naar zijn idee bekaaid zijn afgekomen – de vennootschapsbelasting is met slechts een half procentpunt verlaagd.

Stond Nederland dit jaar nog nummer één op de lijst van the Economist Intelligence Unit van landen met een gunstig vestigingsklimaat, op een andere lijst, die van het World Economic Forum is dit land gezakt van de derde naar de achtste plaats. Het Nederlandse ondernemersklimaat is ,,nog steeds niet slecht'', vindt Schraven. Werknemers zijn goed opgeleid, spreken hun talen, er zijn redelijke mainports, een goed ontwikkelde industrie en bankensector. ,,Maar'', zegt Schraven, ,,het behoeft onderhoud.''

Zeker nu de economie afkoelt, maakt Schraven zich zorgen over de `starters'. VNO-NCW organiseert samen met McKinsey het project New Venture, een wedstrijd voor beginnende ondernemers die begeleiding krijgen bij het uitwerken van hun ondernemingsplan. Het doel is academici uit hun ivoren toren van de wetenschap te lokken en te helpen bij het omzetten van hun uitvinding in een commercieel product. In voorgaande jaren varieerden de winnende vindingen van betonvlechtmachines tot een oogmeter waarmee de opticien kan vaststellen of een oog door suikerziekte is aangetast.

In Europa, dus ook in Nederland, bestaat veel minder animo om een bedrijf te starten dan in de Verenigde Staten, zo blijkt uit een onderzoek van Europese werkgevers. Aan het geld ligt het niet, zegt Schraven. Durfkapitaal is er genoeg. De koudwatervrees zit meer in de cultuur, denkt hij. Mensen kiezen eerder voor een veilige baan bij Shell of Unilever dan voor het onzekere ondernemerschap met de verantwoordelijkheden die daarbij horen.

Schraven: ,,Personeel aannemen is in Nederland een risico, voor starters in het bijzonder. Het is hier ingewikkeld en duur om van een werknemer af te komen.''

Schraven ziet het aan vrienden, die een raad van bestuur verlaten om met pensioen te gaan, en dan zelf hun chauffeur moeten inhuren. ,,Dan zien ze ineens wat erbij komt kijken om iemand in dienst te nemen.'' En vooral ook: om ervan af te komen. Overtollige werknemers krijgen volgens hem ,,veel te hoge afkoopsommen'' door de zogeheten kantonrechtersformule, waarbij de rechter bepaalt hoeveel geld een ontslagen werknemer meekrijgt. ,,Door zo'n hoog prijskaartje is er te weinig mobiliteit. Dat geldt vooral ook voor managers. Het bedingen van een gouden handdruk bij aantreden hebben we helaas geërfd uit de Verenigde Staten, al moet je het per individu bekijken. Hun risicoprofiel is hoger dan vroeger, daar willen ze zich tegen beschermen.''

De ontslagbescherming en papierwinkel zijn één ding, de loonkosten een ander. VNO-NCW hamert samen met MKB-Nederland voortdurend op loonmatiging. En dat terwijl premier Kok zei dat de krapte op de arbeidsmarkt voortduurt, wat loonstijgingen aanwakkert. ,,Krapte?'' Schraven reageert als door een adder gebeten. ,,Dat is een sprookje. Ook premier Kok denkt dat nog, maar er is al geen krapte meer, hooguit in specifieke functies. Bedrijven nemen geen nieuwe mensen aan, flexwerkers gaan er als eerste uit, net als de zwakke groepen; allochtonen, werknemers met weinig vaardigheden. Dat is nu aan de gang.''

Werk boven inkomen, dat bepleit VNO-NCW. Het inleveren van loon voor het behoud van banen, zoals bij het noodlijdende Philips-semi-conductors is gebeurd en bij KPN, is ,,een goede zaak'', aldus Schraven. In de Verenigde Staten is deze gang van zaken heel gewoon, dus in Europa zal het ,,steeds vaker gebeuren'', denkt Schraven.

MKB Nederland klaagt vaak dat de concurrentiekracht van grote concerns de marktkansen voor het midden- en kleinbedrijf verkleint. De Nederlandse Mededingingsautoriteit NMa, die toeziet op de vrije markt, zou het ondernemingsklimaat voor het kleinbedrijf ook verharden door streng op te treden tegen kleine ondernemers die onderling afspraken maken, om sterk te staan tegenover het grootbedrijf. Maar Schraven ziet geen belangenconflict tussen grote en kleine bedrijven. ,,Het ondernemingsklimaat is voor beide groepen gelijk. Je moet niet kunstmatig een bedrijf beschermen.'' Sterker: de schaalvergroting in Europa gaat Schraven niet snel genoeg.

De regelgeving en papierwinkel zijn in Nederland een hindernis, vindt Schraven. Toegegeven: de CAO's brengt VNO-NCW zelf tot stand met de vakbonden tot stand. ,,Dat zou veel simpeler kunnen.'' Maar de Tweede Kamer de bemoeit zich ook overal mee. ,,Wij hebben last van zorgverlof, zondagsrust en beperking van de werktijden, die door de Kamer worden afgedwongen. Je moet dat aan ondernemers overlaten.''

Schraven verwijst graag naar de Japanse bedrijven in de Flevopolder. Die zeggen dat ze voor eenzelfde taak in Nederland meer mensen nodig hebben dan in het buitenland, door alle verlofregelingen en het verzuim. Ze vinden dat het arbeidsethos in Nederland er de laatste jaren op achteruit is gegaan. Schraven: ,,We hebben het jarenlang te goed gehad.''

    • Mariël Croon