De menselijke kloon

Het experiment was kleinschalig in omvang, maar de politieke, ethische, medische en commerciële gevolgen ervan kunnen vérstrekkend zijn. In negentien vrouwelijke eicellen, kunstmatig ontdaan van hun kern, werd een cel van een donor ingebracht en vervolgens bracht een elektrisch schokje de celdeling op gang. Drie cellen reageerden alsof ze nieuwe, bevruchte eicellen waren. Na zes delingen werd het proces stopgezet, maar het bewijs was geleverd: net als bij schapen, geiten, muizen en andere zoogdieren kunnen ook menselijke embryo's technisch gesproken worden gekloond.

Het was een kwestie van afwachten tot dit zou gebeuren. Het Amerikaanse biotechbedrijf Advanced Cell Technology (ACT), dat in het weekeinde bekendmaakte het kloonexperiment met succes te hebben uitgevoerd, wil deze techniek gebruiken om stamcellen te kweken, de eerste cellen in de embryonale ontwikkeling waaruit alle verschillende celsoorten van het menselijk lichaam voortkomen. Met deze therapeutisch gekloonde stamcellen, verwacht ACT, kunnen in de toekomst patiënten behandeld worden die lijden aan ouderdoms- en immuunziektes. Door de toediening van hun eigen, verjongde cellen zouden zich bij de patiënten geen afweerreacties voordoen en aldus zouden aandoeningen zoals Alzheimer, hart- en vaatziektes, multiple sclerose en suikerziekte behandeld kunnen worden.

Sceptische reacties van wetenschappers bleven niet uit. Er is ook niet meer dan een stap gezet op de lange weg van experimenten in een kweekschaaltje naar goedgekeurde medische behandelingen. Maar er is een grens doorbroken en het debat over klonen is opnieuw op scherp gezet. Met name in de Verenigde Staten, waar de druk om alle vormen van klonen te verbieden groot is voor medische behandeling en voor het `maken' van mensen. Deze zomer beperkte president Bush de financiering door de overheid van wetenschappelijk onderzoek naar stamcellen. Het Congres is dwars door de partijen heen verdeeld met aan de ene kant de druk van de `pro life-beweging', aan de andere kant die van patiëntengroepen. In Nederland heeft de Tweede Kamer onlangs een wet aangenomen die onderzoek naar stamcellen toestaat met gebruikmaking van embryo's die overblijven in vruchtbaarheidsklinieken. De mogelijkheid wordt geopend om binnen afzienbare tijd gekloonde embryo's voor stamcelonderzoek te gebruiken. Ook in Groot-Brittannië is `therapeutisch klonen' toegestaan, al heeft een Brits gerechtshof onlangs een gat in de wet geconstateerd in een proefproces van tegenstanders van therapeutische kloontechnieken. De Britse wetgeving wordt nu haastig aangepast.

Het onderzoek moet worden bevorderd, ondanks de hevige bezwaren uit politieke en religieuze geledingen. Maar hoe veelbelovend de stamceltherapieën ook mogen zijn en deze moeten nog in de praktijk worden bewezen de grootst mogelijke voorzichtigheid is bij kloontechnieken geboden. Een wereldwijd verbod op het fysiek klonen van mensen is dringend gewenst (al kan zo'n verbod, net als nucleaire proliferatie, ontdoken worden door pariastaten waar excentrieke wetenschappers hun kloonexperimenten ongehinderd kunnen uitvoeren). Daarnaast moeten er nationale regels komen die het onderzoek naar en toepassingen van stamcellen en therapeutisch klonen duidelijk beperkt houden. Want als het om de ethiek van het leven gaat, zijn medisch-commerciële en biotechnologische overwegingen niet vanzelfsprekend doorslaggevend.