De grens

Als Belgen ontevreden zijn over hun huisarts kunnen ze zomaar een andere nemen. Daarover valt een Nederlandse mond open van verbazing. Vrije huisartskeuze, goh, dat willen we allemaal wel. Twintig jaar geleden was dat ook hier nog gewoon. Belgische dokters en prachtige ziekenhuizen, waar overvloed aan is, geven aan de grens nog wat ontwikkelingshulp aan Nederland. Zo vult men elkaars tekorten aan.

Nog zo een: Duitse kinderen in een grensdorp krijgen Nederlandse les, maar de kinderen uit het Groningse zusterdorp Bellingwedde leren op school met handen en voeten te praten om Duitsland te bezoeken. Aan de grens kun je pas goed zien hoe de Nederlandse publieke voorzieningen zijn afgezakt.

Deze voorbeelden komen uit Niemandsland, een documentaire over de Nederlandse grens waar deze verschillen opvallen. De totale desinteresse van de Europese hoofdsteden voor het effect van maatregelen aan de grens kwam aan de orde. Dat geldt helaas ook voor de media die op hoofdsteden zijn gericht. Zo houdt de cirkel van wederzijdse onverschilligheid aan de grens zichzelf in stand. Mensen die over de grens werken, kunnen in een sociale wetgevingshel terechtkomen waar de politiek zich zelden voor interesseert, omdat elk geval weer een uitzondering op zichzelf is. De documentaire toonde Limburgse mijnwerkers die in België voor hun pensioen hebben moeten vechten. De Limburgse FNV'er Ger Essers probeert moeilijke grensgevallen te helpen. Om in Luik met zijn Franstalige tegenvoeter te kunnen praten, heeft hij een tolk nodig. Mooie zaakjes voor de tv-ombudsman van Breekijzer, maar de Duitse of Belgische politie zouden wel eens minder geduld kunnen hebben met kantoorvredebreuk door middel van de camera.

Niemandsland hield het bij losse impressies, over de grens heen en weer meanderend tussen Vaals, Zeeuws Vlaanderen en Bellingwedde. Met deze docu is het onderwerp voorlopig weer door Hilversum behandeld. Naar de grens ben je nu eenmaal langer onderweg dan naar de Randstad en die heeft ook onderwerpen te over.

In elk land is de nationale zender een zender voor de centrum-regio van het land. Vandaar dat regionale omroepen meer toevoegen aan het aanbod dan een op Den Haag gericht 24-uurs nieuwsnet. Ik vermoed dat die vele kijkers naar de nationale intocht van Máxima en Prins Willem-Alexander uit de bezochte regio's kwamen. Een buitenkansje. Ik zat zelf vroeger als kind in Maastricht ook altijd klaar voor de televisie als de eigen stad op tv kwam. Kijk, daar heb je het Vrijthof, ooh. Vergelijkbaar met de sensatie voor randstedelingen als Nederland wordt behandeld op de Amerikaanse of Duitse tv. Dat wordt soms weer in Hilversum uitgezonden.

In de jaren negentig werd Noord-Brabant ontdekt door Hilversum. Deze welvarende, nijvere provincie ligt nog lekker dichtbij de Randstad. Toen knuffelbeer Ruud uit Big Brother 1 een nationaal figuur werd, hoorde ik steeds vaker een Brabants accent op de buis. Het ABN heeft niet langer een verplichte harde g. Nu godsdienst niet meer de bindende factor is, richt de KRO zich meer op de potentiële achterban in de zuidelijke regio's. In de zuilentijd was de KRO nog een echte harde-g-instelling.

De televisie heeft bijgedragen tot algemene verhollandsing, ook aan de grens. Tot in de jaren zeventig keken veel Limburgers naar de Duitse televisie die meer zenders en mogelijkheden had dan het Nederlandse éénknopstreurbuisje. Ik vermoed dat nu vaker Hilversum aan staat. De televisie laat dialecten verwateren tot Nederlands met een accent. Regionale televisie en radio proberen daarentegen een nieuwe streektaal te onderhouden: een compromis tussen alle dorps- en stadsdialecten. En gek genoeg swingt de Randstadjeugd weer op het dialect van lokale groepen als Skik en Normaal. Maar de Friese jeugd spreekt nauwelijks nog Fries. Ik kan me voorstellen dat de Nederlandstalige MTV, TMF en de commerciële zenders meer lokken dan het eigen Friese omroepje. Meer Fries op Friese scholen dus. Duits kan wel met handen en voeten.

    • Maarten Huygen