Rebellie Nepal gaat om de monarchie

Maoïstische rebellen die strijden voor afschaffing van de monarchie in Nepal, zijn opnieuw in de aanval gegaan. De aanwijzing van een omstreden nieuwe kroonprins heeft waarschijnlijk een rol gespeeld.

In het westen van Nepal zijn dit weekeinde zeker zeventig politie-agenten, soldaten en andere overheidsfunctionarissen om het leven gekomen bij aanvallen door maoïstische rebellen op politiebureau's, kazernes en andere doelen. Ook een groot aantal rebellen zijn gedood, mogelijk meer dan honderd.

Met hun aanvallen van de afgelopen dagen hebben de rebellen duidelijk gemaakt dat de wapenstilstand die sinds augustus van kracht was, nu definitief is opgeheven. Premier Sher Bahadur Deuba heeft de acties bestempeld als ,,terreurdaden''. Hij overweegt het koninklijke leger van Nepal tegen de rebellen in te zetten, maar het leger heeft laten weten alleen te zullen optreden als de regering de noodtoestand afkondigt. Vanochtend kwam het kabinet in spoedzitting bijeen en besloot koning Gyanendra formeel om het uitroepen van de noodtoestand te vragen.

Eigenlijk is het weer de monarchie die het middelpunt vormt van de onrust in Nepal. De maoistische rebellen hebben namelijk als belangrijkste inzet de omvorming van Nepal van een monarchie in een republiek, zij het een communistische republiek. Daarom begonnen ze vijf jaar geleden hun gewapende strijd, die tot nu toe bijna 2.000 levens heeft gekost.

Mede onder druk van de rebellen gaf de in juni vermoorde koning Birendra een grotere invloed aan het parlement en aan de regering, en hield hij zichzelf steeds meer op de achtergrond. Maar de koninklijke familie stond plotseling opnieuw centraal, toen op 1 juni dit jaar een bloedbad plaatshad in het paleis. Kroonprins Dipendra schoot in dronkenschap de koning, de koningin en zeven andere koninklijke familieleden dood, waarna hij de hand aan zichzelf sloeg.

Tijdens demonstraties in de straten van de hoofdstad Kathmandu werden vervolgens leuzen van de maoïstische rebellen geroepen en het einde van de monarchie leek nabij. Maar de jongere broer van de vermoorde koning, Gyanendra, werd gekroond, en hij benoemde Deuba tot premier met als voornaamste opdracht de vijf jaar durende opstand te beëindigen en vredesonderhandelingen te beginnen met de maoïsten.

Afgelopen augustus kondigde de leider van de maoïsten, `kameraad' Prachanda, de wapenstilstand af en konden de besprekingen beginnen. Even keerde de rust terug in Nepal, totdat koning Gyanendra vorige maand zijn zoon Paras officieel benoemde tot de nieuwe kroonprins. Daarmee had de koning lang gewacht, wegens de reputatie van Paras. Paras staat bekend als een machtswellusteling, een vrouwenversierder en een vechtersbaas. Een tijd geleden reed hij een van Nepals populairste zangers dood en reed door. Daarop werden demonstraties gehouden waarbij werd geroepen dat Paras in de gevangenis hoorde, en niet in het paleis. Maar Paras werd niet vervolgd. Bovendien was Paras ten tijde van het bloedbad op 1 juni aanwezig in het paleis, maar bleef hij op miraculeuze wijze ongedeerd. Ook toen gingen stemmen op dat hij medeplichtig zou zijn, of op zijn minst dat hij niet had geprobeerd de schietende kroonprins Dipendra tegen te houden.

De maoïsten voorzien dat als Paras straks de troon bestijgt, Nepal zal veranderen van een `autoritaire monarchie' in een `decadente autoritaire monarchie'. Tijdens de vredesbesprekingen tussen rebellen en regering kwam daarom opnieuw de eis van de opheffing van de monarchie ter sprake: de rebellen vroegen om een referendum, waarin een commissie moet worden gekozen die zal werken aan een nieuwe grondwet, en wel de grondwet van de republiek Nepal. Deze eis ging de regering van premier Deuba te ver, en de besprekingen werden opgeschort.

Volgens waarnemers wilde rebellenleider Prachanda de onderhandelingen niet opgeven, maar verliest hij greep op zijn militante achterban. Bovendien lijken de aanvallen van dit weekeinde op de politiestations en de legerkazernes met zoveel precisie te zijn uitgevoerd, dat ze al in voorbereiding moesten zijn tijdens de onderhandelingen. Premier Deuba heeft daarom verklaard geen vertrouwen meer te hebben in de intenties van de rebellen.

Als de noodtoestand deze week wordt afgekondigd, zal de macht van het koninklijke leger toenemen, en daarmee dus van het koninklijk huis. Een huis waarin een man zit als Paras, die door weinig Nepalezen wordt vertrouwd.

    • Anil Ramdas