Partij aan de voeten van Fortuyn

Het partijcongres van Leefbaar Nederland, gisteren in Hilversum, was een strak geregisseerde gebeurtenis. Ontevreden leden kregen van Jan Nagel geen poot aan de grond, Pim Fortuyn deed de rest.

Nog maar net was hij door hen tot lijsttrekker verkozen, of Pim Fortuyn maakte de leden van Leefbaar Nederland gisteren al duidelijk haar niet zozeer als een partij te beschouwen, maar eerder als een kiesvereniging. ,,Ik weet dat er een heleboel vergadertijgers zijn, die van Leefbaar Nederland een partij willen maken'', zei hij in zijn dankwoord voor het congres in theater Gooiland in Hilversum. ,,Maar de partij heeft als politiek vehikel zijn tijd gehad: ik zie Leefbaar Nederland als een beweging.'' Ook op andere momenten nam Fortuyn afstand van zijn gehoor. Hij was de hele dag in de zaal aanwezig, maar nam geen deel aan de stemmingen. En nadat partijvoorzitter Jan Nagel hem na zijn uitverkiezing een ruiker had overhandigd, zei de nieuwe lijsttrekker tot het congres: ,,Ik heb van jullie voorzitter prachtige bloemen gekregen.''

Afgezien van Fortuyn vertoonde het congres van Leefbaar Nederland gisteren grote gelijkenis met congressen van gevestigde politieke partijen: de leiding hield de zaak straf in de hand, opposanten tegen de beoogde leider werden kort gehouden, geprononceerde standpunten ontmoedigd.

Leefbaar Nederland blijkt, in navolging van andere partijen, het politieke midden op te zoeken. ,,Wij laten ons geen rechts etiket opplakken'', zei Nagel aan het begin van het congres. Dat Leefbaar Nederland rechts van de VVD staat is volgens Nagel een bedenksel van `PvdA-politicologen'.

Rechtse, laat staan extreem-rechtse accenten ontbraken dan ook grotendeels op de congresdag, behalve bij een enkeling tijdens het debat over de paragraaf over het asielbeleid uit het verkiezingsprogramma. Het Congres schrapte met kleine meerderheid het voorstel om het aantal asielzoekers per jaar tot 10.000 te beperken.

Vertegenwoordigers van de `Nieuwe Nationale Partij', die in een pamflet de hoop uitten dat Fortuyn een ,,terugkeer naar de volknationale aspecten in de vaderlandse politiek'' zou kunnen bewerkstelligen, moesten buiten blijven. Evenals ir. P.M. Vrijlandt, die zijn royement uit de partij voor de rechter uitvecht. Met enige regelmaat stort hij zijn lidmaatschapsgeld, wat het bestuur dan steeds terugstort.

Dat binnen Nagel en zijn kandidaat-lijsttrekker Fortuyn van de vergadering weinig te vrezen hadden, werd al in het begin duidelijk. Nagel vroeg van het congres een uitspraak van vertrouwen en kreeg die. Er manifesteerde zich een meerderheid die hem verder de gehele dag in bijna alles volgde.

De linkse Groninger Sjon Lammerts, die uit afkeer van Fortuyn probeerde op formele gronden het congres te laten ontbinden en had aangekondigd van Nagel `brandhout' te zullen maken, kreeg geen voet aan de grond. Briesend verliet hij de vergadering, in het gezelschap van Anneke Smit-Boerma, een van de dertien kandidaten voor lijsttrekker. ,,Deze partij haalt de Centrumdemocraten rechts in'', bulderde Lammerts misnoegd op de gang.

Binnen hield Nagel de vaart er flink in. In snel tempo volgden huishoudelijke punten elkaar op. Van de duizend ingediende amendementen op het verkiezingsprogramma werden er, op voorstel van Nagel, tien in behandeling genomen. Daaronder was Nagels eigen idee om, ter dekking van de bepleite afschaffing van de motorrijtuigenbelasting, de kilometerheffing in te voeren. Dit voorstel ging in de stemming ten onder, zodat in het verkiezingsprogramma nu nergens meer van financiële dekking sprake is.

Een uur eerder dan verwacht, belandde het congres bij de verkiezing van de lijsttrekker. Met grote meerderheid besloot men om de dertien kandidaten geen gelegenheid meer te bieden zich voor te stellen of het woord te voeren. Geheel naar verwachting kwam Fortuyn met 394 stemmen als overwinnaar uit de schriftelijke stemming naar voren, gevolgd door David Pinto (negentien) en George de Haan (twaalf).

Bij de bekendmaking van zijn overwinning sloeg Fortuyn aanvankelijk de handen voor de ogen, maar hij herstelde zich snel om zich minuten lang op het podium te laten toejuichen, weidse armgebaren makend. De rede die hij vervolgens afstak, verschilde zeer van het in het Nederlandse politieke landschap te doen gebruikelijke. De toespraak was gespeend van verwijzingen naar de politieke actualiteit, en van verwijzingen naar het verkiezingsprogramma van Leefbaar Nederland. In plaats van achter het spreekgestoelte te blijven staan, zoals de meeste van zijn collegae, beende Fortuyn over het podium en ging zelfs, bij een meer bedachtzame passage, achter een tafel zitten. ,,U mag best weten dat het mij zwaar te moede is'', zei Fortuyn. ,,De opgave die wacht is buitengewoon zwaar''.

Leidraad van de speech was de overgang van de industriële- naar de informatiesamenleving, een `revolutie' die naar 's sprekers oordeel talloze kansen biedt op mondigheid voor de burger en consument en zou moeten leiden tot meer openheid in de politiek: ,,In de achterkamertjes moeten de ramen open''.

Fortuyn bracht een ode aan `de ondernemers' van Nederland, en stelde voor dat de koningin de volgende troonrede zou beginnen met hen te bedanken ,,voor acht jaar onafgebroken economische groei''. Ook de boeren, betoogde Fortuyn, gaan hem bijzonder ter harte. Zonder in details te treden, beloofde hij hen een ,,warme sanering''.

Ten aanzien van andere beleidsterreinen bracht Fortuyn geen ideeën naar voren die niet thans reeds bij andere partijen voorhanden zijn. In de collectieve sector, zei hij, ontbreekt het aan ,,sturing'' om ,,de producten veiligheid, onderwijs en zorg goed in de markt te zetten''. WAO'ers moet nadrukkelijker dan thans worden gewezen op hun eigen verantwoordelijkheid om weer werk te vinden. Ten aanzien van vreemdelingen- en asielbeleid bepleitte Fortuyn meer openheid in de discussie, maar hield het in praktische zin op een meer nauwgezette uitvoering van de bestaande vreemdelingenwet. ,,Wij zijn realisten met een hart. At your service'', besloot spreker onder het maken van een militair saluut, waarop stormachtige toe-

juichingen volgden.

Onder de velen die van plan zijn zich kandidaat voor de Tweede Kamer te laten stellen, bestond gisteren enige verwarring over de verdere procedure. De eerdere grondgedachte – Fortuyn is de enige kandidaat die landelijk op de lijst staat en verder is de lijst in elk der negentien districten verschillend – is behouden. Maar Nagel heeft op deze regel een amendement laten aannemen dat het landelijk bestuur in elk district het laatste woord geeft. Het lijkt niet ondenkbaar, dat Fortuyn langs deze weg mede kan bepalen, wie er onder hem op een verkiesbare plaats komt.

    • Raymond van den Boogaard