Neutraal Oostenrijk staat pal achter EU-defensie

De Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken, Benita Ferrero-Waldner, vandaag op bezoek in Den Haag, vindt dat de recente `onderonsjes' van grote landen de Europese Unie ondermijnen.

,,Als wij zo beginnen, zal de Europese Unie snel uiteenvallen.'' Benita Ferrero-Waldner, de Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken, is nog steeds verontwaardigd over het feit dat bondskanselier Wolfgang Schüssel onlangs niet was uitgenodigd bij de Britse premier Tony Blair voor het onderonsje van de `grote' landen van de EU over Afghanistan. De Nederlandse premier Kok nodigde op het laatste moment zichzelf nog uit. Maar Schüssel was er niet bij en kon niets anders doen dan achteraf protest aantekenen.

,,Juist bij dit soort belangrijke kwesties is het noodzakelijk om gezamenlijk besluiten te nemen'', aldus Ferrero-Waldner. Bij andere onderwerpen die te maken hebben met de hervorming van de EU klinkt de conservatieve minister, net als de kanselier lid van de Oostenrijkse volkspartij (ÖVP), voorzichtiger. ,,Er bestaat een kwetsbaar evenwicht tussen democratisering en efficiëntie'', zegt ze. ,,We hebben hierover, na een lange nacht in december vorig jaar in het Franse Nice, een moeizaam compromis bereikt. We moeten nu niet meteen weer proberen dat te veranderen.''

Ferrero-Waldner, vandaag op bezoek in Den Haag, beseft dat de EU de nodige problemen te wachten staan. Een daarvan heeft nadrukkelijk met Oostenrijk zelf te maken. Het land ruziet allang met buurland Tsjechië, kandidaat voor het EU-lidmaatschap, over de kerncentrale van Temelin. Oostenrijk heeft geen kernenergie en is daarom niet blij met de Tsjechische centrale zo vlak over de grens. Jörg Haider, de voormalige leider van de rechts-populistische coalitiegenoot van ÖVP, tegenwoordig gouverneur van de provincie Karinthië, dreigt zelfs met een veto als Tsjechië EU-lid wordt.

Daar wil Ferrero-Waldner voorlopig niets van weten. ,,We onderhandelen nog over veiligheidsvraagstukken'', zegt ze, ,,er wordt pas iets besloten als het hoofdstuk over energie is afgesloten.'' Volgens haar bestaat er binnen de FPÖ een conflict. ,,Sommigen binnen die partij willen druk uitoefenen om de onderhandelingen af te breken.'' Toch spreekt zij zich niet duidelijk tegen een veto uit. ,,Zolang niet aan onze veiligheidsbezwaren wordt tegemoetgekomen, gaan we door met onderhandelen. Natuurlijk mag ieder land zelf over zijn energiebronnen beslissen, maar de terroristische aanvallen in de VS hebben opnieuw het gevaar duidelijk gemaakt. In de EU heb je wel precieze voorschriften over de maten van een tractorzadel, maar niet voor de veiligheid van kerncentrales.'' Daar moet, als het aan de minister ligt, gauw verandering in komen.

De neutraliteit van Oostenrijk vormt volgens de minister geen belemmering voor de EU-besluitvorming. Officieel mag het land geen lid zijn van een defensiegemeenschap en de Grondwet verbiedt ook dat er buitenlandse troepen op Oostenrijks grondgebied worden gestationeerd. Maar dat hoeft volgens Ferrero-Waldner de ontwikkeling van de EU tot een defensiegemeenschap niet in de weg te staan. ,,Oostenrijk denkt na over een nieuwe defensiepolitiek. Wij hebben de verdragen van Maastricht en Amsterdam ondertekend. Dat betekent dus ook dat wij binnen de Unie zullen meewerken aan de toekomstige gemeenschappelijke defensiepolitiek.''

De minister kan zich nog steeds kwaad maken over de diplomatieke sancties, waarmee de andere EU-leden nu bijna twee jaar geleden hun afkeer over haar coalitiepartner FPÖ uitdrukten. ,,Dat heeft absoluut contraproductief gewerkt en het was ondemocratisch'', zegt ze fel. ,,De coalitie was het resultaat van democratische verkiezingen en lange onderhandelingen. Er was geen alternatief.''

Volgens haar hadden de sancties in Oostenrijk niet tot gevolg dat de rechts-populisten geïsoleerd werden. ,,De mensen hebben de rijen juist gesloten, ze stonden volledig achter de regering. Ze laten zich door het buitenland niets zeggen. Vooral niet door een Europese Unie, die van democratie en rechtsstaat spreekt en tegelijkertijd tegen democratie en rechtsstaat ageert.''

Of de recente verkiezingen in Italië en Denemarken, waar rechts de macht van de sociaal-democraten heeft overgenomen, positief zijn voor Oostenrijk, wil Ferrero-Waldner niet zeggen. ,,Wij zijn geen rechts-populistische regering. In ieder geval moet je constateren dat de bevolking in Europa verontrust is dat het aandeel aan buitenlanders te groot zou kunnen worden. Aan die zorg moet je aandacht schenken.''

    • Norbert Mappes-Niediek