Na Afghanistan: nieuwe orde of gemiste kansen?

Het lijkt erop dat Bush en Poetin een nieuwe weg inslaan. Maar hun top was een gemiste kans, menen Ivo H. Daalder en James M. Lindsay.

In Crawford (Texas) moesten Bush en Poetin tot afspraken komen over een forse reductie van offensieve kernwapens, over het raketschild en over het tegengaan van verdere verspreiding van massavernietigingswapens. Het werd de top van de gemiste kansen. De eerste betreft het met veel tamtam aangekondigde resultaat van de top: het akkoord over een vermindering van strategische kernwapens aan beide zijden. Maar die afspraak houdt veel minder in dan je op het eerste gezicht zou zeggen.

Poetin heeft weliswaar toegezegd het aantal strategische wapens te verminderen, maar hij heeft er niet bij gezegd wanneer en in welke mate. We moeten maar afwachten wanneer Poetin met details komt en het valt nog te bezien of Washington er tevreden mee zal zijn.

Bush was preciezer. Hij zei dat hij het Amerikaanse wapenarsenaal in de komende tien jaar van het huidige niveau van zevenduizend raketten zal terugbrengen tot 1.700 plus 2.200 wapens. Bush had dit nog niet beloofd of hoge regeringsfunctionarissen zeiden onderling al dat het aantal hoger kon uitvallen als de gebeurtenissen in de wereld ,,een verandering in ons denken noodzakelijk maken.'' Dat verklaart waarom Bush alleen voorstelt om de raketten van operationele lanceerinstallaties te verwijderen en niet om ze te vernietigen.

Ook de door Bush beloofde reductie gaat niet ver genoeg. Die is slechts iets groter dan de 2.000 tot 2.500 die Clinton vier jaar geleden voorstelde. En dan nog is Bush alleen maar op lagere aantallen uitgekomen door de standaardregels voor het tellen van kernkoppen te veranderen.

De tweede gemiste kans betreft het raketschild. Vlak voor de top leek een overeenkomst op handen. Moskou gaf aan dat het Bush wilde geven wat hij wilde – meer vrijheid om nieuwe verdedigingssystemen te testen – mits Bush voorlopig zou beloven het ABM-verdrag niet op te zeggen. Een dergelijk akkoord zou duidelijk in het belang van de VS zijn. Maar er kwam geen overeenkomst. Het struikelblok schijnt te zijn geweest dat Poetin een bindende overeenkomst wilde en Bush een handdruk.

Door deze tegenslag zal Bush veel eerder gedwongen zijn eenzijdig het ABM-verdrag op te zeggen. Het Pentagon verkondigt al weken dat het binnenkort zal oplopen tegen de beperkingen van het verdrag op het testen van verdedigingswapens. Maar als Washington zich terugtrekt zal de nieuwe alliantie die de VS na 11 september met Rusland hebben gesloten, ernstig onder druk komen te staan.

De derde gemiste kans betreft het tegengaan van de verspreiding van massavernietigingswapens. Hoewel Russische functionarissen in de dagen voorafgaande aan de top hebben toegegeven dat terroristen hadden geprobeerd in te breken in Russische nucleaire installaties en Osama bin Laden beweerde over kernwapens te beschikken, is de beveiliging van de Russische nucleaire installaties amper ter sprake gekomen.

Dat kan ernstige gevolgen hebben. De grote hoeveelheden nucleair, chemisch en biologisch wapentuig die Rusland uit de sovjettijd heeft overgehouden en die merendeels slecht beveiligd is, vormt een prachtig doelwit voor terroristen. Toch is de regering-Bush niet bijzonder geneigd de aanbevelingen van topadviseurs ter harte te nemen en meer te doen aan de beveiliging van het slecht onderhouden Russische wapenarsenaal.

Hoewel Bush nu steeds verklaart dat de Koude Oorlog voorbij is, blijft zijn kernwapenstrategie steken in Koude-Oorlogsdenken.

Ivo H. Daalder en James M. Lindsay zijn verbonden aan het Brookings Instituut in Washington.

    • Ivo H. Daalder
    • James M. Lindsay