Musical van Sondheim is een elegant spel

Eindelijk denkt Désirée Armfeldt, de actrice die in Ibsen en Racine schitterde maar zelf een onsamenhangend leven leidt, alles op orde te krijgen. Ze lijkt de man die ze wil, in haar netten te hebben. Maar dan kiest hij toch voor zijn veel te jonge vrouw. In toneeltermen beziet ze haar nederlaag: ze kende haar tekst, maar blijkt voor een lege zaal te spelen. De grote scène die ze in gedachten had, is een farce geworden, en laat nu dan óók de clowns maar komen – nou, toe dan, waar blijven ze?

Buiten die context is Send in the clowns, door de terminologie van het toneel, eigenlijk een onbegrijpelijk nummer. En toch is het door vocalisten als JudyCollins, Barbra Streisand en Frank Sinatra tot een hit gemaakt, zo mooi is de verbittering verzacht door de afstand waarmee de ik-figuur de tragiek van het tafereel beziet, en zo mooi is het troostende walsje waarmee Stephen Sondheim zijn woorden laat wiegen.

Des te mooier om het nu weer te horen waar het hoort, in de musical A little night music, die dit seizoen op het repertoire staat van de musical-afdeling van het Koninklijk Ballet van Vlaanderen. En vooral als het wordt vertolkt door de Vlaamse actrice Chris Lomme, die de rol van Désirée speelt. Ze zingt niet, ze zingzegt, met een diep doorrookte stem die alles in zich heeft: de vrouw van de wereld, de kleedkamerminnares die tientallen heren om haar pink heeft gewonden en die nu ieder woord volop lading kan geven, omdat ze wéét waar ze het over heeft.

A little night music, gebaseerd op de film Glimlach van een zomernacht (1955) van Ingmar Bergman, is de lichtvoetigste musical die Stephen Sondheim ooit heeft geschreven. Het is een liefdescarroussel, grotendeels in driekwartsmaat, die in alles afwijkt van de bombast in veel hedendaagse mega-musicals. In plaats van het grote gebaar en de obligate emoties heersen hier precisie en verfijning.

Het is een elegant spel van avances, flirts en verhoudingen, met monkelende ironie gade geslagen door de moeder van de actrice, die als een matrone over het landgoed heerst dat ze te danken heeft aan haar liaisons in de hoogste kringen. Haar huis is het toneel van alle verwikkelingen.

De productie van zo'n geacheveerde musical op de vrije markt is, commercieel en artistiek bezien, een waagstuk. Niet voor niets was de meest recente Engelse enscenering te zien bij het (gesubsidieerde) National Theatre, met de magnifieke Judie Dench in de hoofdrol. Hier zal moeten worden afgewacht hoe groot de belangstelling van het grote publiek is. Maar in artistiek opzicht is het Koninklijk Ballet van Vlaanderen op het eerste gezicht goeddeels geslaagd. In deze stijlvolle regie van Caroline Frerichs wordt A little night music veel recht gedaan. Haar voorstelling is een gestileerd panopticum in beeldschone kostuums, die herinneren aan het voorlaatste fin de siècle. Hoewel aan alle personages iets kluchtigs kleeft – de zomernacht glimlacht nu eenmaal ,,om de dwaasheid van de mensen'' – maakt niemand er een klucht van.

Chris Lomme allerminst, maar ook haar tegenspelers niet. Jules Croiset, als de man die moet kiezen tussen zijn oude geliefde en zijn nieuwe bakvisvrouwtje, zet in het begin nog even een zwelbast op als hij gaat zingen, maar later, in verlegenheid gebracht, maakt hij mooi millimeterwerk van de verdwazing. Annet Nieuwenhuijzen speelt de moeder met een onderkoelde intonatie die van al haar zinnen kleine klaroenstootjes maken. Naast hen valt verder het comedy-paar Frédérique Sluyterman van Loo en Stan Lambregts op. Als hij zegt dat een man wel de ontrouw van zijn vrouw kan accepteren, maar niet de ontrouw van zijn maitresse, is dat een staaltje van ontegenzeggelijke logica.

Zij zijn de beste acteurs en hier dus ook het best op hun plaats. Sondheim schrijft bij voorkeur voor acteurs: zangers willen uithalen, maar acteurs blijven in hun rol, ook als ze zingen. Zodra er in deze voorstelling een operettestrot wordt opengetrokken, worden de gecompliceerde en betekenisvolle zangteksten onverstaanbaar. Dat gebeurt te vaak, zodat te veel overpeinzingen verloren gaan en over de vertaling van Allard Blom te weinig kan worden gezegd. Wel weer glansrijk is het door Max Smeets geleide orkest in de bak. Het heeft de prachtig passende klank van een salonorkest, waarin de strijkers en blazers de walsjes wuft en weemoedig tegelijk maken. Hun laatste accoordje is fluisterzacht; als de zomernacht voorbij is, is ook de betovering over.

Voorstelling: A little night music, van Stephen Sondheim en Hugh Weeler, door het Koninklijk Ballet van Vlaanderen. Vertaling: Allard Blom. Orkest o.l.v. Max Smees. Decor en kostuums: Herman van Elteren. Regie: Caroline Frerichs. Gezien: 25/11 in Theater aan de Parade, Den Bosch. Nederlandse tournee t/m 15/3. Inl. (020) 6750966, www.thierens.nl

    • Henk van Gelder