Man van `strong opinions'

Slecht weinig mensen komen er openlijk voor uit dat ze Shakespeare een tweederangs schrijver vinden. Ik ken er drie: de Russische schrijver Lev Tolstoj, de Britse zwakzinnigenverzorger Robert Cross, en de Iers-Britse schrijver George Bernard Shaw (1856-1950), die vond dat zijn eigen toneelstukken veel beter waren dan die van Shakespeare.

Shaw was sowieso een man van `strong opinions'. Hij was even beroemd om zijn meningen als om zijn toneelstukken. In het radio-programma Desmet Dinsdag is morgenmiddag een portret van Shaw te horen, gemaakt door Ilonka Verdurmen, dat voornamelijk over Shaw als opinion leader gaat. Acteur Marnix Kappers leest enkele van Shaws vele meningen voor, gelardeerd met opera-aria's.

Shaw was naast toneelschrijver en muziekcriticus ook katholiek socialist, vegetariër (,,Een geest van mijn kaliber kan zich niet voeden met iets dat uit een koe komt''), geheelonthouder, en lid van de Fabian Society die streed voor gelijke rechten voor alle burgers. Hij pleitte voor een salaris voor huismoeders. Op 92-jarige leeftijd richtte hij de bond tegen vivisectie op.

Shaw groeide op in een huishouden waar de inwonende minnaar van zijn moeder een belangrijker rol speelde dan de dronken nietsnut die zijn vader was. De minnaar was een musicus met socialistische ideeën die de wekelijkse kerkgang en het nuttigen van witbrood afschafte.

Tot schok van zijn publiek poseerde de ijdele Shaw ooit, met zijn lange, dunne baard, voor een naaktfoto. Volgens hem lieten portretten doorgaans voornamelijk hemden en jassen zien, in plaats van mensen. Daarom wilde hij een portret ,,zoals ik uit bad kom''. De opzet was volgens hem enigszins mislukt omdat op het naakte lichaam nog altijd ,,het aangezicht van mijn reputatie'' stond, in plaats van zijn eigen hoofd.

Shaw stond voor de individuele verantwoordelijkheid van ieder mens en nog een aantal waarden waarvoor de Humanistische Omroep, die het portret uitzendt, ook pal staat. Hij pleitte voor het recht op gelijke behandeling, vrijheid en geluk voor ieder mens, en vond dat deze rechten ook voor dieren golden.

Vandaar zijn strijd tegen vivisectie: ,,U kunt natuurlijk beweren dat het leven van een marmotje van geen betekenis is voor u, maar dat betekent dat u iets belangrijks ontkent, namelijk de waarde van het leven van een marmotje voor een marmotje.'' Dat vivisectie nuttig is voor de wetenschap, was volgens Shaw geen excuus: ,,Wanneer u uw moeder in een oven stopt, verrijkt u zonder twijfel de menselijke kennis over hoe lang een oudere vrouw een temperatuur van 500 graden overleeft.''

Het portret van Verdurmen is helder en geestig, maar Shaws werk als toneelschrijver komt nauwelijks aan bod. Er zijn alleen twee liedjes te horen uit de musical My Fair Lady, die is gebaseerd op Shaws toneelstuk Pygmalion (1914). Dat is een beetje vreemd. Alsof je een portret van T.S. Eliot maakt zonder een woord over zijn gedichten te zeggen, maar daarin wel twee liedje uit Cats draait.

Dinsdag Desmet special: George Bernard Shaw (1856-1950), Radio 747AM, dinsdag, 15.20-15.50u.

    • Wilfred Takken