`Westen moet Israëls methodes overnemen ...'

In de VS is al gesuggereerd om vermeende terroristen te gaan martelen. De Israëliër Moshe Kuperman, ex-Shin Beth, is groot voorstander van `intensieve ondervraging'.

In 1995 viel de terrorist Abdul Hakim Murad in handen van de Filippijnse autoriteiten. Zoals daar is toegestaan, werd Murad onderworpen aan langdurige martelingen, die uiteindelijk resultaat opleverden. Op grond daarvan kon een plan worden verijdeld om zo'n tien Amerikaanse passagiersvliegtuigen in de Stille Oceaan te laten storten, en eentje op het CIA-hoofdkwartier in Virginia.

Moshe Kuperberg hoort dit soort verhalen over `terreurpreventie' graag. Kuperberg werkte 20 jaar voor de Israëlische binnenlandse veiligheidsdienst Shin Beth, en was onder andere verantwoordelijk voor infiltratie en eliminatie van Palestijnse extremistische cellen. Na zijn vervroegd pensioen is Kuperberg nu bezig met oud-collega's een adviesbureau voor veiligheid- en anti-terreurvraagstukken op te zetten.

Natuurlijk gebruik je ,,iedere mogelijke ondervragingsmethode'' als je daarmee een aanslag kan voorkomen, zegt Kuperberg na een half uur praten opeens opgewonden. Want zonder `intensieve ondervraging' was Abdul Hakim Murad in de Filippijnen nooit gaan praten. Kuperberg zegt het niet met zoveel woorden want dat mag niet van de Shin Beth, maar voor Palestijnse `tikkende bommen' – mensen met directe informatie over aanslagen – geldt hetzelfde.

Jarenlang kwam er harde kritiek uit het westen op de methodes waarmee de Israëlische veiligheidsdiensten Palestijnse extremistische groepen te lijf ging; naast folteren ook het chanteren van collaborateurs en infiltranten, en het liquideren van tegenstanders. Maar sinds 11 september hebben Israël en het westen opeens veel meer met elkaar gemeen, denkt Kuperberg. Het westen zal zich de Israëlische methodes eigen moeten maken. ,,Vooral Noord-Europa heeft zich jarenlang een planeet gewaand, ver verwijderd van de boze buitenwereld. Maar ook planeten kunnen worden getroffen door meteorieten. Nu kun je op twee manieren omgaan met een dreiging: ontkenning of anticipatie. Israël heeft altijd geanticipeerd, maar het westen leefde in ontkenning. Oh, als wij bij de Shin Beth het budget van de Amerikanen hadden gehad, dan hadden wij alles geweten wat er in de wereld gebeurt.''

Infiltratie van extremistische bewegingen zal nu prioriteit moeten krijgen, meent Kuperberg. En daar zit spanning. Westerse overheden en burgers willen na 11 september razendsnel resultaten, maar het opzetten van een spionagenetwerk duurt jaren. ,,Het gaat niet zoals in een James Bond film waarbij je met een boel charme een paar rake grappen even iemand rekruteert.'' Je moet mensen langzaam `brengen', je moet kijken of ze hun mond houden tegenover hun familie en vrienden, of ze om kunnen gaan met het geld dat ze verdienen met hun werk. Zeker nu moeten infiltranten heel behoedzaam tewerk gaan, want de extremistische cellen zijn na 11 september natuurlijk dubbel alert.

Israël heeft het Westen veel te leren, zegt Kuperberg, zeker omdat de Israëliers in hun omgang met Arabieren een voorsprong hebben.. ,,Wij staan met een been in het Westen, en met een been in het Oosten. Amerikanen begrijpen Arabieren niet. Je moet niet vragen keef issaha (hoe is de gezondheid)? omdat je dat op cursus hebt geleerd, maar omdat je het echt wil weten. Als jouw counterpart een fotootje van zijn zoon tevoorschijn haalt, moet je echt belangstelling tonen: wat een kleine bengel, die zal je wel een boel last bezorgen?''

Amerikanen zijn anders dan Arabieren absoluut niet lichamelijk ingesteld. ,,Ik heb uren arm in arm met Arafat gelopen'', zegt Kuperberg, die de laatste jaren van zijn carrière leiding gaf aan het gezamenlijk veiligheidsoverleg tussen Israël en de Palestijnse autoriteiten. ,,Zie jij George Tenet (de CIA-directeur) dat al doen?''

Alleen qua rekrutering zullen Europese en Amerikaanse veiligheidsdiensten het makkelijker hebben dan Israëlische, verwacht Kuperberg. Want een goede agent of infiltrant moet het idee hebben dat hij met zijn werk bijdraagt aan het welzijn van zijn land of bevolkingsgroep.

Gezien de afkeer van Osama Bin Laden onder veel Arabieren in het Westen, zal dat eenvoudiger zijn dan in Israël, waar Palestijnen die voor de Israëlische geheime dienst werken algemeen worden gezien als landverraders.

Vandaar ook dat Israël pressie en chantage gebruikt. De informatie die leidde tot de `succesvolle' moordaanslag op twee Hamas-kopstukken in Nablus deze zomer, kwam van een lokale sjeik die door Shin Beth was betrapt met kleine jongetjes – inclusief foto's. Een andere Palestijn werkte jaren in Israël, werd daar betrapt op een misdrijf en kreeg toen de keuze: de gevangenis of collaboratie. Aangezien Israël vrijwel ieder aspect van het leven van Palestijnen controleert, heeft de Shin Beth veel greep op de Palestijnen; volgens Israëlische veiligheidsofficieren off the record zijn er dan ook zeker 15.000 Palestijnse collaborateurs.

Meestal laat de Shin Beth een Palestijn eerst heel eenvoudig te verkrijgen informatie leveren in ruil voor tastbare privileges: toestemming om een familielid naar een ziekenhuis te brengen in een deel van de Palestijnse gebieden waartoe hij geen toegang heeft. Vervolgens wordt de Palestijn gechanteerd; de Shin Beth zal de Palestijnse politie inlichten over de samenwerking als de Palestijn niet gaat collaboreren.

Het is een harde wereld, geeft Kuperberg toe. ,,Het scheidingspercentage onder Shin Beth-officieren hoort bij de hoogste van Israël. Je bent 24 uur aan het werk, je voelt je ieder moment van de dag verantwoordelijk voor jouw infiltranten, voor hun familie. Het gaat om mensenlevens.''

Denkt Kuperberg dat de Amerikaanse en Europese welvaartstaten genoeg killers in huis hebben om dit soort banen te vullen? Hij lacht: ,,Ze moeten wel. Jullie samenlevingen zullen veranderen, het is onvermijdelijk. Zo niet na deze aanslag, dan na de volgende.'' ,,Ik weet dat het taboe is bij jullie en tegen de wet, maar jullie zullen je minderheden moeten gaan monitoren'', zegt Kuperberg. ,,Let wel, 99 procent van de immigranten zijn eenvoudige en nette mensen. Maar die ene procent kan verschrikkelijk veel schade aanrichten.''

Om zich te beschermen tegen terreur, zullen burgers in het Westen vrijheid en rechten tegenover de staat moeten inleveren, zegt hij. ,,Om de democratie te beschermen, moet je soms je toevlucht nemen tot ondemocratische praktijken. Elf september zal Europa uiteindelijk realistischer maken, gezonder.''

    • Joris Luyendijk