Overrompeling is KPN's verdediging

KPN overrompelt burgers, bonden en beleggers. Elf miljard gulden voor een financiële sanering. Hoe meer informatie, hoe meer de oplossing rammelt.

Een halve week is kort. In politiek en zakenleven. De overrompelende aankondiging van KPN op woensdagochtend van de grootste Nederlandse aandelenemissie ooit lijkt na paar dagen steeds meer te rammelen.

KPN geeft voor 5 miljard euro (11 miljard gulden) nieuwe aandelen uit, waarvan eenderde wordt geplaatst bij zijn grootaandeelhouder, de Staat der Nederlanden.

Na woensdag kwamen echter steeds meer gegevens in het publieke domein. Met de informatie groeit de verbazing, soms ook de verbijstering van diverse belanghebbenden die cruciaal zijn voor het overlevingsscenario van KPN.

Allereerst de Nederlandse burger. In zijn naam steekt de overheid 3,8 miljard gulden in het verliesgevende, zeven jaar geleden geprivatiseerde bedrijf. De kapitaalinjectie voor KPN heet officieel geen staatsteun.

De overheid houdt ,,slechts'' zijn huidige aandelenbelang van bijna 35 procent overeind. Vergelijkbare steun gaf de overheid wel eens eerder, in 1993 bij staalbedrijf Hoogovens bijvoorbeeld, dat nu deel uitmaakt van het zwaar verliesgevende Britse staalconcern Corus.

Maar nooit kreeg een noodlijdend bedrijf zoveel. De steun voor wankele scheepsbouwer RSV (624 miljoen gulden), vijftien jaar geleden inzet van een parlementaire enquête, valt in het niet bij deze kapitaalinjectie.

En de twijfel knaagt. De overheid steekt geld in een particulier bedrijf, dat met de opbrengst geen expansie wil betalen, maar juist schulden wil aflossen. Publiek geld voor private schuldeisers.

Had KPN geen andere uitweg, zoals de gedeeltelijke verkoop van een van zijn twee kroonjuwelen, het vaste Nederlandse telefoonnet of zijn mobiele-belbedrijf? Maar juist de banken hebben KPN gebonden aan een harde eis: het vaste net wordt niet verkocht. Terwijl het krediet van de banken wellicht dankzij de opbrengst van de aandelenemissie helemaal niet hoeft te worden aangesproken.

Wat koopt de overheid voor zijn 3,8 miljard gulden? Eigenlijk niets concreets. KPN betaalt de komende jaren geen dividend, zo kregen beleggers afgelopen week te horen. De overheid kan op afzienbare termijn alleen geld verdienen aan zijn KPN-belegging door een deel te verkopen. Maar aan wie? Een partner à la Corus?

Dan de werknemers. Vorige week vrijdag gingen de vakbonden akkoord met loonconcessies om een sociaal plan te financeren voor een paar duizend collega's. Ook de top van KPN deed mee door 15 procent salaris in te leveren.

Donderdag konden de werknemers in het prospectus voor de aandelenuitgifte details lezen over de beloning die kersvers bestuursvoorzitter A. Scheepbouwer voor zichzelf had bedongen. Een pakket van 1.567.398 aandelenopties, 25 maal zoveel als de reguliere optiebeloning van zijn voorganger. Om een variant op een modern gezegde te citeren: waren de bonden zo dom om te denken dat KPN het water tot de lippen stond, of was Scheepbouwer zo slim te denken dat massa-ontslag wonderen zou doen voor de beurskoers?

Maar het optiebommetje was niet alles. De komende drie jaar verwacht KPN een extra personeelsreductie met 1.300 mensen. Door natuurlijk verloop, dat wel. Eind 2004 rekent KPN op 32.000 voltijdbanen, 10.000 minder dan medio vorig jaar.

Dan de particuliere beleggers. De bestaande aandeelhouders mogen met voorkeursrecht inschrijven op de nieuwe aandelen, al is het een spelletje blindeman. Zij weten dan niet tegen welke prijs zij de nieuwe aandelen mogen kopen. KPN houdt daarna op 6 december nog een buitengewone aandeelhoudersvergadering met een klein formeel agendapunt: fiat om de aandelen bij te drukken, die de volgende dag direct zullen worden verkocht aan beleggers.

Maar de beleggers tobben nog met een ander aspect. Weet de overheid méér van KPN dan zijzelf? Scheepbouwer zei in Nova dat de overheid, in casu schatbewaarder Zalm, geen inzage had gehad in het nieuwe business-plan. Maar het ministerie van Financiën blijkt wel over interessante informatie te beschikken over de voorwaarden van een mammoetkrediet van tien banken voor KPN, die niet in het prospectus wordt vermeld.

Een halve week was voor de beleggers te kort om te ontdekken hoe die geheime cijfers luiden. Maar de aandelenverkoop loopt nog bijna twee weken.