Lichte oral history uit Limburg

Ooit waren ze het symbool van de stad. Lange Lies en Lange Jan torenden hoog boven Heerlen uit en stonden voor de welvaart die de mijnbouw de streek had gebracht. Nu is er van die kolossale schoorstenen helemaal niets meer over. Ze werden neergehaald, tweede helft jaren zeventig, toen het aardgas uit Slochteren de kolen en de kompels voorgoed overbodig had gemaakt.

In de voorstelling Lange Lies Lange Jan komt die kolentijd weer tot leven. Regisseur Jeroen Willems, geboren in 1962 en in Heerlen getogen, zocht samen met Zuidelijk Toneel Hollandia zijn oude woonplaats weer op. Hij interviewde er mijnwerkersvrouwen en een deel van hun verhalen, die hij met Paul Slangen bewerkte, laat hij vertellen door zijn eigen moeder. Rieneke Willems speelt Oude Cor, een weduwe die al een eeuwigheid bevriend is met haar buurvrouw Louise. Ook Louise is de weduwe van een mijnwerker en ook zij wordt gespeeld door een bejaarde amateur-actrice uit Heerlen. Ze heet Els Eymaal en ze straalt net zoveel spelplezier uit als mevrouw Willems. Wakker nippen Cor en Louise aan hun koffiekopjes en soms staan ze even op: om de vensterbank te poetsen, de sanseveria water te geven, de trouwfoto af te stoffen.

Het decor oogt realistisch, want de achterwand wordt gevormd door muur en ramen van het Heerlense Patronaatsgebouw. Een ouderwets-knusse ruimte met verkleurd behang dat evengoed authentiek kan zijn als speciaal voor deze gelegenheid aangeschaft. Ook de tekst is realistisch, ja vaak zelfs alledaags. Over het huishouden praten de vrouwen, over maandag wasdag en dinsdag strijkdag en donderdag raamlapdag, over vlees en aardappelen en andijvie en steeds weer, alledaags voor oudere Limburgers, over de mijn.

Niet alledaags en niet realistisch is de enscenering. Twee jonge vrouwen sluiten de oudjes in. De ene jonge vrouw zit links van hen achter een enorme berg bonen, de andere jonge vrouw zit rechts van hen achter een enorme berg wasgoed. Over de grijze hoofden heen wisselen zij nieuwtjes uit en rücksichtslos banjeren zij door de interieurs van de bejaarde dames, alsof die niet bestaan.

Pas na een tijdje zoeken de twee groepen contact en inmiddels begrijpen wij hoe de vork in de steel zit: de jonge actrices (Hadewych Minis en Henriette Koch) spelen de Cor en de Louise van vijftig jaar geleden. Terwijl de weduwen glimlachend in herinneringen zwelgen, vechten hun jongere versies grimlachend tegen het heden. Zij hèbben hun mannen nog, en daarmee de zorgen, de ongelijke behandeling, de ontevredenheid.

Het Koninklijke Harmonieorkest Heerlen accentueert die dissonanten door van tijd tot tijd zeer vals te spelen. Maar mooie en vrolijke muziek produceren zij ook, en samen met Jeroen Willems vindingrijke enscenering houden zij Lange Lies Lange Jan lekker licht. Een charmante vorm van oral history is dit.

Voorstelling: Lange Lies Lange Jan door Zuidelijk Toneel Hollandia. Regie: Jeroen Willems. Gezien: 22/11 Patronaatsgebouw, Heerlen. T/m 22/12. Inl 045-5716607 of www.zthollandia.nl.