ASTRONOMEN ZIEN BIJ TOEVAL NAGLOEIENDE GAMMAFLITS OP FOTO'S

Astronomen hebben voor het eerst de nagloeiende vuurbal van een gammaflits te hebben waargenomen zonder dat de gammaflits zèlf werd gesignaleerd. Gammaflitsen zijn kortdurende stoten hoog-energetische straling die op onvoorspelbare tijdstippen uit onvoorspelbare richtingen van het heelal komen. Hun positie kan nu met satellieten nu snel worden bepaald, waarna men met telescopen op aarde naar de sporen ervan in zichtbaar licht kan gaan zoeken. Vaak neemt men dan een uitdovend lichtpunt waar: de expanderende vuurbal van een soort superexplosie in een ververwijderd sterrenstelsel.

Astronomen zoeken al lang naar verdachte lichtpunten aan de hemel die de nagloeiende restanten van een gammaflits zouden kunnen zijn. De Sloan Digital Sky Survey (SDSS), een internationaal project voor het in kaart brengen van de ruimtelijke verdeling van verre sterrenstelsels en quasars, is hierbij een belangrijke informatiebron. Amerikaanse astronomen hebben duizenden SDSS-opnamen afgespeurd om het uitdovende lichtpunt van een gammaflits te kunnen vinden. Onlangs werden op twee opnamen, één nacht na elkaar gemaakt, een relatief heldere puntbron gevonden.

Het object werd eerst aangezien voor een quasar, de kern van een ver verwijderd sterrenstelsel. Maar op een derde opname, bijna veertien maanden later genomen, bleek de helderheid met een factor tien te zijn afgenomen en dat sloot een quasar uit. Een andere mogelijkheid was een exploderende ster, ofwel supernova, in een ver sterrenstelsel. Het lichtpunt bleek zich bij nader inzien inderdaad in een sterrenstelsel te bevinden, maar op die afstand ruim 5 miljard lichtjaar zou de supernova op het toppunt van zijn vermogen honderd maal helderder moeten zijn geweest dan de helderste supernova die men ooit heeft waargenomen.

De astronomen denken nu dat zij voor het eerst bij toeval een nagloeiende gammaflits in zichtbaar licht hebben ontdekt en wel slechts enkele uren na de flits zelf. Ook de verandering van de helderheid en het spectrum wijzen sterk op zo'n nagloeiende vuurbal, die mogelijk ontstaat door het op elkaar botsen van twee neutronensterren of zwarte gaten. Uit het feit dat de gammaflits niet vanuit satellieten is waargenomen, dus klaarblijkelijk niet in de richting van de aarde werd gezonden, concluderen de astronomen dat zijn zichtbare licht veel minder gebundeld was dan zijn gammastraling. Een artikel over de ontdekking is aangeboden aan de Astrophysical Journal.

    • George Beekman