Accountant Blokdijk: ESF-rapport rammelt

Arbeidsvoorziening dacht dat 200 miljoen gulden aan ESF-geld kwijt was. Maar volgens onderzoeker Koning is het geld keurig aan projecten besteed. `Accountant van het jaar' Blokdijk ziet dat anders.

Hans Blokdijk vertelt het bedremmeld. De oud-firmant van KPMG, gepensioneerd hoogleraar accountancy aan de VU, is donderdag benoemd tot `accountant van het jaar'. Voor zijn bijdrage aan het publieke debat over de accountancy. ,,Och'', zegt hij, ,,stelt weinig voor, hoor.''

Onlangs heeft hij het rapport van oud-president H. Koning van de Rekenkamer bestudeerd over het Europees Sociaal Fonds (ESF). ,,Een slecht stuk. Als het een accountantsrapport was geweest, zou ik het hebben verworpen: warrig gecomponeerd, vol oncontroleerbare beweringen, en op essentiële onderdelen is geen onderzoek verricht. Een politiek rapport.''

Blokdijk doelt onder meer op het partijenakkoord dat toenmalig minister Melkert in 1994 met vakbonden en werkgevers sloot. Eerder hebben betrokkenen daarover gezegd dat Melkert destijds ESF-geld aanwendde om bezuinigingen op Arbeidsvoorziening (Arbvo) te verzachten. In het rapport-Koning is die lezing verworpen, en na recente hoorzittingen heeft een Kamermeerderheid dat oordeel overgenomen. Blokdijk zegt echter: ,,Koning heeft er zich van afgemaakt met een dubbele ontkenning: niet is gebleken dat ESF-geld niet voor ESF-projecten is gebruikt. Dat is zwak. Ze hadden moeten onderzoeken hoe de bezuinigingen door Arbvo destijds zijn uitgevoerd. Dan was ook duidelijk geworden wát Arbvo met het ESF-geld heeft gedaan. Dat lees je nu nergens.''

Volgens Blokdijk heeft Koning zich later in de kaart laten kijken. ,,Koning heeft zelf in de Kamer zijn positie gemarkeerd toen hij waarschuwde niet te veel ongunstige feiten bekend te maken: Brussel luistert mee, zei hij, ieder nieuw element verhoogt de rekening. Dat zegt alles.''

Toch bleef, tot dusverre, het hart van Konings conclusie onaangetast: dat het instituut Arbvo niet met ESF-geld is gefinancierd. De Europese regels staan dat niet toe. In zijn rapport houdt Koning overigens een slag om de arm: het ,,risico'' dat ESF-geld niet aan projecten is besteed, maar is gebruikt voor de organisatie van Arbvo is ,,verwaarloosbaar''.

Nog dit voorjaar bestond echter binnen de Arbvo-leiding de overtuiging dat in de loop der jaren zo'n 200 miljoen gulden ESF-geld was `zoekgeraakt' omdat het in het instituut was gaan zitten. Hoe hardnekkig die gedachte was, werd duidelijk in het verhoor van Koning en zijn medewerkers door de Tweede Kamer op 30 oktober. Daarin vertelt accountant Peter Schimmel, lid van Konings onderzoeksstaf (en normaal werkzaam bij Arthur Andersen), dat vele mensen hem het verhaal van de zoekgeraakte miljoenen uiteenzetten: ,,Dat ging niet om één of twee mensen, maar dat waren vele mensen op Sociale Zaken, bij ESF-Nederland, bij Arbvo. (...) Als u vraagt wie, heeft u het over de meerderheid van de mensen die wij in het begin van ons onderzoek spraken en zeiden: ja, er is 200 miljoen zoek'', aldus Schimmel volgens het stenogram.

Ten slotte is het Koning, gesecondeerd door Schimmel, die de mythe de wereld uitwerkt. In hun rapport van afgelopen augustus staat dat een ,,reconstructie door de accountant van Arbvo'' aan het licht heeft gebracht ,,dat het totaal van de op alle ESF-projecten verantwoorde subsidiegelden (-) overeenkwam met de ESF-gelden die van de EU zijn ontvangen''. Er is, kortom, geen stuiver zoek: wat voor ESF is ontvangen, is er ook aan uitgegeven. Op de hoorzitting weet Schimmel het nog sterker te vertellen. Er zijn ,,twee accountantsonderzoeken'', zegt hij, waarin staat dat de zoekgeraakte 200 miljoen reglementair in ESF-projecten zijn besteed.

Toch bleef lange tijd onduidelijk wat die onderzoeken precies behelzen. De Kamer vroeg erom, minister Vermeend (Sociale Zaken) aarzelde ze te geven, maar vorige week dinsdag, 13 november, stuurde hij een pakketje aan de Kamer. Twéé onderzoeken kan hij niet geven, blijkt uit een begeleidend briefje. Want de `reconstructie van de accountant van Arbvo', die Koning in zijn rapport als bron heeft genoemd, bleek niet te bestaan: Deloitte & Touche, de accountant van Arbvo, heeft ,,geen zelfstandig onderzoek'' naar het zoekgeraakte geld gedaan. Dit onderzoek is uitgevoerd onder regie van Arbvo, de belanghebbende. De rol van Deloitte is beperkt tot administratieve steun, meldt Vermeend.

Blokdijk: ,,Hieruit blijkt dat in het rapport-Koning een fout staat. De `reconstructie' door de `accountant van Arbvo' naar het zoekgeraakte geld is helemaal niet door Deloitte uitgevoerd. Dat was Arbvo zelf. Maar dat is nooit onafhankelijk onderzoek – laat staan een accountantsonderzoek.''

Geen nood. Er is immers wél de `review' van april dit jaar, die accountant KPMG op verzoek van Sociale Zaken maakte van het onderzoek door Arbvo: een accountantsonderzoek, waarin de bevindingen van Arbvo zijn bevestigd. Hoewel? Als beperking noteert KPMG dat ,,geen accountantscontrole'' is uitgevoerd op de cijfers van Arbvo, zodat daarover ,,geen zekerheid'' is verkregen. Blokdijk: ,,Dit betekent dat KPMG zegt: dit onderzoek doet geen uitspraak over de juistheid van de gegevens van Arbvo. Het staat, kortom, helemaal niet vast of de 200 miljoen gulden zijn teruggevonden. Ik vind overigens dat hier de ontvanger, Sociale Zaken, had moeten ingrijpen. Want dit kan natuurlijk niet: een cruciale verificatie is nagelaten. Merkwaardig dat Sociale Zaken dit laat zitten.''

Uit het KPMG-stuk wordt ook duidelijk hoe het interne Arbvo-onderzoek is uitgevoerd. De opdracht is ,,mondeling'' gegeven. Hoe het onderzoek is uitgevoerd blijkt slechts ,,beperkt uit het dossier''. Dit dossier is ,,niet gemakkelijk toegankelijk'', bovendien is moeilijk te achterhalen wat de ,,onderbouwing van bevindingen'' is. Als klap op de vuurpijl meldt het KPMG-stuk dat Arbvo, hoewel men wilde weten of ESF-geld zoek was, niet aan de EU heeft gevraagd hoeveel ESF-geld was ontvangen.

Blokdijk: ,,Nou já! Dit is het eerste gegeven dat nodig is om dit onderzoek te doen. Dit representeert een totáál gebrek aan kritische zin. Ze hebben het basismateriaal niet eens verzameld. Als je dat niet doet, wil je kennelijk niet weten hoe de geldstromen zijn gelopen.''

De oud-hoogleraar concludeert dat het parlement twee keer verkeerd is ingelicht. ,,Eerst in het rapport-Koning, daarna in de hoorzitting. Vooral de zin in het rapport waarin `de reconstructie door de accountant van Arbvo' is genoemd, vind ik kwalijk. Een Kamerlid mag er dan, ook door de hoorzitting die volgde, op vertrouwen dat dit essentiële deel van het onderzoek door een accountant is uitgevoerd. De Tweede Kamer is misleid. En ondertussen blijft onbekend of het instituut Arbvo met ESF-geld is gefinancierd. Ook of de 200 miljoen gulden is teruggevonden, weten we nog steeds niet. Daar bestaat geen enkele zekerheid over.''

dossier ESF: www.nrc.nl