Russisch veto

NAVO-secretaris-generaal Lord Robertson heeft, op bezoek in Moskou, een schokgolf veroorzaakt. Rusland moet eenzelfde status krijgen als NAVO's 19 lidstaten bij het ontwerpen en uitvoeren van beleid. Dat houdt in, vervolgde Robertson, dat Rusland het recht van veto zou krijgen over bepaalde bondgenootschappelijke beslissingen. Volgens de secretaris-generaal heeft dit plan de steun van president Bush, premier Blair en andere regeringsleiders binnen de alliantie. Blair zelf had vorige week al een voorzet gegeven met zijn voorstel een nieuw lichaam op te richten met Rusland als volwaardig lid naast de 19 lidstaten, maar in dat idee was nog geen plaats voor een Russisch vetorecht.

Vaststaat dat de ontwikkelingen van na 11 september de Amerikaans-Russische verhouding ingrijpend van karakter hebben veranderd. Bush had al eerder blijk gegeven vertrouwen te hebben in gesprekspartner Poetin. Maar Ruslands soepele medewerking aan de vorming van de coalitie tegen het terrorisme en de uitgifte van bases voor geallieerde acties in Afghanistan heeft in Washington de geesten rijp gemaakt voor een ingrijpende herwaardering van de onderlinge betrekkingen. Poetin zelf zei daarover dat sceptici zichzelf voor de gek hielden als zij meenden dat zijn pleidooi voor een alliantie met het westen een tactische manoeuvre was om voor Rusland kortstondig voordeel te verwerven. Ook de Russen zijn bezig met een verregaande herwaardering van hun betrekkingen met het westen, zo leek hij te willen zeggen.

Sinds 1997 bestaat de Permanent Joint Council, waarin de 19 Rusland consulteren. Dat lichaam is geen succes. De Russen voelen zich niet serieus genomen, al helemaal niet toen de NAVO besloot om, zonder mandaat van de VN-Veiligheidsraad, Servië vanuit de lucht te bestoken wegens de Servische wandaden in Kosovo. Een herhaling van zo'n beslissing lijkt niet goed mogelijk wanneer Rusland mee aan tafel zit. Robertson sprak van geven en nemen ,,zoals wij zaken doen als 19''. ,,Rusland zou op die manier recht op gelijkheid verwerven, maar ook verantwoordelijkheid en een verplichting die zou voortvloeien uit het deelnemen aan een organisatie, gebaseerd op het ontwikkelen van consensus.''

Een kwestie van vertrouwen dus, een goed dat tot dusver en ondanks de definitieve ontmanteling van het sovjetrijk schaars was in de betrekkingen tussen oost en west. Waarom dan niet een formeel Russisch lidmaatschap van de NAVO? Beide partijen zeggen geen behoefte te hebben aan zo een lidmaatschap. De verdediging van het eigen grondgebied blijft voor Rusland buiten de samenwerking met de NAVO. Dat is op zichzelf waard genoteerd te worden. Artikel 5 van het NAVO-verdrag, een voor allen, allen voor een, slaat niet op Rusland.

Blair gaf de grenzen al enigszins aan. Zijn nieuwe Russisch-Noord-Atlantische Raad is niet bedoeld als voorportaal voor het lidmaatschap, alleen ,,als een verandering in de manier van zakendoen en het vinden van een gemeenschappelijke agenda'', om Rusland ,,het gevoel te geven deel uit te maken van een gemeenschappelijke veiligheidsstructuur''. Maar dat was ook al de bedoeling van de in coma geraakte Council. Gevoelens mogen in internationale verhoudingen een rol spelen, het gaat uiteindelijk om keiharde belangen. Hoe Rusland die wil verdedigen is langzamerhand duidelijk. Hoe ver de NAVO Poetin wil tegemoetkomen, blijft nog even een vraag. Wat er ook verder met de NAVO gebeurt, zij was toch al niet meer de militaire verdragsorganisatie die een halve eeuw lang zo een sleutelrol heeft gespeeld in de verzekering van Europa's veiligheid.