Optiemiljoenen voor een haastklus

De nieuwe topman van KPN test de grenzen van politiek correcte loonmatiging. Hij levert salaris in, maar is ook een ongekroonde optiekoning die miljoenen guldens kan winnen.

Kan een onderneming personeelsopties verstrekken aan mensen die geen personeelslid zijn? De commissarissen van telefoon- en internetbedrijf KPN verstrekten op 13 september 1.567.398 opties op aandelen KPN aan hun ex-collega en de beoogde nieuwe bestuursvoorzitter A. Scheepbouwer, die zijn baan als topman van TPG (post, vervoer) opgaf.

De kooprechten op aandelen werden Scheepbouwer toen toegekend, maar hij kon er pas over beschikken toen hij op 1 november officieel aantrad, zegt een KPN-woordvoerder. Is dit de gebruikelijke procedure bij nieuwe medewerkers? Nee. Dit was een ,,niet-reguliere indiensttreding''.

Toen Scheepbouwer echt in dienst kwam, was de koers al weer hoger dan de uitoefenprijs van 3,99 euro die hij met KPN had afgesproken. Dat kan fiscaal nadelig uitvallen voor de betrokkene.

De voortijdige toekenning van het optiepakket is een nieuw signaal van het haastwerk waarmee `Reddingsoperatie KPN' is omgeven. Scheepbouwer presenteerde bijvoorbeeld de drastische reorganisatieplannen aan de ondernemingsraad die 4.800 werknemers hun baan kost. Toen was hij nog niet officieel in dienst.

Vorige week sloten KPN en de vakbonden over de deels gedwongen ontslagen een akkoord, inclusief een loonoffer van werknemers en managers. Zij krijgen in ruil voor hun offer opties. In totaal verwacht KPN op die manier nog 20 miljoen opties toe te kennen tegen de nog onbekende koers waarop begin december ook voor 5 miljard euro nieuwe aandelen worden uitgegeven.

Deze week begon KPN al met de verkoop van nieuwe aandelen, gesteund door het feit dat de overheid ruim een derde van de koopwaar afneemt en zo zijn aandelenbelang in het concern op 34,69 procent houdt.

Details over het optiepakket van Scheepbouwer zijn nu bekend geworden door de publicatie van het prospectus voor de uitgifte van nieuwe aandelen. In een prospectus moet een bedrijf alle relevante informatie voor beleggers vermelden. De financiële prikkel voor Scheepbouwer is kennelijk wel relevant voor het prospctus, maar niet relevant genoeg om al bij zijn benoeming aan beleggers en werknemers te melden, zoals in Angelsaksische landen gebeurt.

De nieuwe KPN-voorman kreeg voorafgaand aan zijn aanstelling in één keer 25 maal zoveel opties als zijn voorganger P. Smits jaarlijks kreeg. Vergelijkbare voorbeelden zijn schaars. Nederlandse ondernemingen zijn traditioneel gesloten over de beloning van hun topmanagers en ontdooien langzaam. K. de Kluis kreeg eind 1997 bijvoorbeeld 185.000 opties toen hij het beleggersvertrouwen in het conglomeraat KNP BT moest herstellen door twee van de drie kernbedrijven te verkopen. Een tijdelijke klus. Het leverde hem drie jaar later miljoenen guldens op.

De centrale ondernemingsraad én de Vereniging van Effectenbezitters (VEB) reageren met verbazing en ongeloof op het aantal opties voor Scheepbouwer. De VEB hekelt ook de prijs. De opties van Scheepbouwer gaan over drie jaar, als hij de kooprechten mag uitoefenen, geld opleveren als de beurskoers van KPN boven 3,99 euro staat. Precies een jaar geleden verkocht KPN nieuwe aandelen voor 17 euro per stuk. Anderhalf jaar geleden piekte de koers op ruim 71 euro.

In het tv-programma Nova prees Scheepbouwer de aandelen woensdag warmpjes aan, en alleen daarom al mag je verwachten dat hij bij de emissie zelf ook aandelen zal kopen. Als hij dezelfde verhoudingen met Smits wil aanhouden: 25 maal zoveel als zijn voorganger vorig jaar bij de emissie kocht. Dat worden, afgerond, 110.000 aandelen. Samen een miljoen gulden.

Het heeft, tegen de achtergrond van de jojo-koers van KPN, weinig zin te speculeren op de optiewinsten/verliezen die Scheepbouwer met de sanering van KPN kan realiseren. Wie thuis wil meecijferen: met elke euro stijging/daling van KPN verdient/verliest Scheepbouwer ruim 3 miljoen gulden.

Voor sociaal-economisch Den Haag, waar de conventionele wijsheid is dat loonmatiging Nederland uit economische problemen moet helpen, is Scheepbouwers optiepakket een pittige testcase. Ook al omdat de overheid, met drie van de zes commissarissen en met een miljardeninjectie, zo nauw betrokken is bij KPN. Scheepbouwer levert, politiek correct, salaris in voor de financiering van een sociaal plan voor een deel van het personeel dat hij de laan uitstuurt, maar met zijn opties kan hij een ongelimiteerd aantal miljoenen guldens verdienen.

    • Menno Tamminga