Garnalen in de gordijnen

Een boer en een boerin uit de buurt van Vorden zijn drie jaar geleden gescheiden. Ze hebben vanaf die tijd ruzie om hun kind. De jongen, negen jaar, woont bij zijn vader. Hij krijgt zijn moeder, die tien kilometer verderop woont, nooit te zien. De boer en de boerin zijn al drie keer bij de rechter geweest. Zeventien advocaten, rechters, psychologen en andere deskundigen hebben de ruzie proberen op te lossen. Het is niet gelukt. Het kind heeft een poos in een kindertehuis gezeten. Hij is ook al eens door de politie bij zijn moeder weggehaald.

Voordat er voor de derde keer uitspraak zal worden gedaan, gaat de boerin naar Peter Hoefnagels, bemiddelaar bij echtscheidingen. Hoefnagels, ook advocaat, psycholoog en oud-hoogleraar criminologie en familierecht aan de Erasmus Universiteit, is in Nederland de bedenker van bemiddeling bij echtscheidingen. Hij begon er vijfentwintig jaar geleden mee, toen een vrouw die wilde scheiden bij hem kwam en vroeg of ze met haar kinderen in het huis van haar en haar man kon blijven wonen. Haar advocaat dacht van niet: het huis was te duur voor haar alleen. Maar het leek haar zo redelijk. Waarom wilde haar man niet meewerken?

De man, bleek al snel, wil best meewerken. Hoefnagels nodigt hem uit voor een gesprek met zijn vrouw. Eerst vertelt hij hoe boos hij is dat hij van een advocaat moest horen dat zijn vrouw wilde scheiden. ,,Die rotbrief, plotseling, in je eigen huis.'' Maar als hij is afgekoeld, zegt hij dat hij het zijn kinderen gunt om niet te hoeven verhuizen. Het huis, spreken de man en de vrouw af, zal pas worden verkocht als de kinderen groot zijn.

Vijfentwintig jaar geleden namen mensen die wilden scheiden allebei een advocaat. Ze gingen tegen elkaar vechten, soms jarenlang. Nu gaan de meeste mensen naar een echtscheidingsbemiddelaar en proberen ze met elkaar een regeling te treffen. Het ministerie van Justitie begon in 1999 met een experiment `Scheidingsbemiddeling'. Er is een vereniging van advocaten-echtscheidingsbemiddelaars opgericht. Er zijn opleidingen gekomen voor advocaten die zich in bemiddeling willen specialiseren. En dat komt allemaal voor een belangrijk deel door Peter Hoefnagels. Hij schreef, in 1995, een boek dat veel invloed had. Dat boek, Gelukkig getrouwd, gelukkig gescheiden, is nu herzien en opnieuw uitgebracht.

Mensenstront

Het boek van Hoefnagels wordt bijna een roman als hij beschrijft hoe de boer en de boerin uit de buurt van Vorden bij hem in zijn kamer tegen elkaar gaan zitten schreeuwen. De boerin zegt dat de boer een emmer `mensenstront' over de auto van haar nieuwe man heeft gegooid. Maar daar is de boer het toch niet mee eens. `Het was geen mensenstront', zegt hij. `O nee', zegt de boerin. `Wil je beweren dat het koeienstront was?' `Nee', zegt de boer. `Het was kippenstront.'

Hoefnagels is in het verhaal natuurlijk de held. Hij heeft geprobeerd om dat te voorkomen, bijvoorbeeld door te laten zien hoeveel moeite het hem kost om de boer en de boerin tot rede te brengen. Maar wat zeventien deskundigen voor hem niet is gelukt, lukt hem wel. Na een paar gesprekken heeft hij de boer zo ver dat hij zijn zoon op zondag van negen tot vijf bij zijn moeder mag zijn.

Er wordt zo vaak gescheiden en er is al zo veel onderzoek gedaan naar de effecten daarvan op kinderen, dat iedereen nu wel weet dat het beter is om te zoeken naar een harmonieuze oplossing. Maar soms lijkt het of Hoefnagels denkt dat hij iedereen nog moet overtuigen, zoals vijfentwintig jaar geleden. Zijn boek wordt bijna een pamflet als hij de voordelen noemt van bemiddeling en de nadelen van de `twee-advocatenprocedure'. Hij noemt bemiddeling drie keer op één pagina `het ei van Columbus'. Idee voor een volgende versie van Gelukkig getrouwd, gelukkig gescheiden: maak het wat neutraler. De boodschap is geloofwaardig. Ze zou nog geloofwaardiger zijn als Hoefnagels ook over de nadelen van echtscheidingsbemiddeling zou durven schrijven. Want wat bijvoorbeeld als mensen slecht voor zichzelf kunnen opkomen? Als ze zo'n last van schuldgevoelens hebben dat ze alles maar toegeven? En wat weten scheidingsbemiddelaars van het verwerken van emoties?

Biologie

Wie alleen maar snel informatie wil opzoeken over alles wat met scheiden te maken heeft, kan beter de gids Scheiden voor beginners van Ingrid van Frankenhuyzen en Bernadette Hijstek kopen. Frankenhuyzen en Hijstek zijn journalisten, ze hebben geen boodschap behalve misschien dat mensen in ellendige tijden ook moeten worden opgevrolijkt. Dus komt in hun boek na de hoofdstukken `Beschikking' en `Beslaglegging' het hoofdstuk `Biologie' waarin ze beschrijven dat vrouwen met hun neus de man kiezen die hun de gezondste kinderen oplevert en dat mannen die er symmetrisch uitzien vaker van partner wisselen, minder trouw zijn en vrouwen meer orgasmen bezorgen.

Wil je dat weten als je 's nachts wakker ligt van woede over het bedrog van je man of je vrouw? Misschien is het dan beter om door te bladeren naar het hoofdstuk `Wraak', waarin het verhaal wordt verteld van de vrouw die garnalen verstopte in de zomen van de gordijnen die haar man meenam naar het huis waar hij met zijn vriendin ging wonen. Dat huis begon al snel erg te stinken. De man en zijn vriendin konden niet vinden waar het vandaan kwam. Ze verhuisden, ze namen de gordijnen mee.

Scheiden voor beginners wordt gepresenteerd als een zakelijk boek. Maar er wordt ook gemoraliseerd. Wraak is heilzaam, schrijven de auteurs. Maar wie wraak wil nemen, moet het wel met `stijl' doen en met `raffinement'. Geen verf over een auto gooien of banden doorsnijden. Ergens onder de motorkap een kabeltje lostrekken is veel leuker. De gedachte dat iemand in weer en wind de Wegenwacht moet bellen! Suiker in de benzinetank gooien ook heel grappig. De allerzoetste wraak: weer gelukkig worden.

Peter Hoefnagels geeft, meteen al in het eerste hoofdstuk van zijn boek, heel andere raad aan mensen die nog niet eens getrouwd zijn. Het is een soort raad die sinds de jaren zestig niemand meer durft te geven, laat staan dat iemand ernaar luistert. Hoefnagels vindt dat mensen die willen trouwen goed moeten kijken naar elkaars familie, geschiedenis en achtergrond. Uit internationaal onderzoek, zegt Hoefnagels, is bekend dat mensen met verschillende achtergronden een grote kans hebben om later weer uit elkaar te gaan. Vinden je ouders en je vrienden je aanstaande niks? Ben je onder de drieëntwintig jaar en ken je elkaar nog maar kort? Heb je romantische verwachtingen? Zijn er nu al ruzies over wie er stofzuigt en wie later voor de kinderen zorgt? Trouw niet!

Jammer dan maar weinig twintigjarigen het boek van Hoefnagels zullen lezen. Maar voor wie aan het scheiden is, zijn die lijstjes van Hoefnagels een hele troost. Zie je wel, zijn ouders waren ook gescheiden en zijn moeder heeft hem erg raar opgevoed. Ik heb gelijk dat ik van hem af wil!

G.P. Hoefnagels: Gelukkig getrouwd, gelukkig gescheiden. Met een inleiding van prof. mr. J.R. Glasz. L.J. Veen. 224 blz. ƒ36,36

Ingrid van Frankenhyzen en Bernadette Hijstek: Scheiden voor beginners. De echtscheidingsgids van A tot Z. Vassallucci. 318 blz. ƒ37,35

    • Jannetje Koelewijn