`Breng Bin Laden voor internationaal tribunaal'

Als het Amerika ernst is met de internationale strijd tegen het terrorisme, moet Osama bin Laden terecht staan voor een internationaal tribunaal, vindt Horst Fischer, hoogleraar humanitair oorlogsrecht.

De Verenigde Staten maken jacht op Osama bin Laden en andere leiders van de terreurgroep Al-Qaeda. Maar wat moet er gebeuren als ze hen eenmaal gevonden hebben? ,,Wanneer ze terroristen levend arresteren dan moeten die terecht staan voor een speciaal opgericht tribunaal. Dat zou het signaal van de Verenigde Staten zijn dat ze de brede coalitie serieus nemen.''

Horst Fischer, specialist in humanitair oorlogsrecht, heeft een half uur het nieuws niet gevolgd. Het eerste wat hij vraagt tijdens het gesprek in de lobby van het Haagse Bel Air hotel: ,,Hebben ze Bin Laden al gepakt?'' Hij praat over de oorlog in Afghanistan, en hij kijkt, vanuit zijn ooghoeken, naar tv-beelden van CNN. Want het kan ieder moment gebeuren, denkt hij, dat Bin Laden en zijn naaste medewerkers worden gearresteerd.

Dat zoveel landen in een brede coalitie het offensief tegen Osama bin Laden en de Talibaan steunen, laat volgens Fischer zien dat ,,dit geen strijd van Amerika tegen de wereld is, maar van de wereld tegen de wetteloosheid''. De brede coalitie kon, zegt hij, ontstaan omdat ze de democratische waarden verdedigt, die op 11 september onder vuur zijn komen te liggen. ,,Als het de Verenigde Staten ernst is met de internationale strijd tegen het terrorisme dan laten ze de leiders van het wereldterrorisme terecht staan voor een internationaal tribunaal.''

Fischer is hoogleraar humanitair oorlogsrecht aan de Universiteit van Leiden en rector-magnificus van het Instituut voor Vredesvraagstukken in het Duitse Bochum. De 51-jarige jurist is een gedreven en geëngageerd wetenschapper. Hij adviseert de Verenigde Naties en de Europese Unie op het terrein van het humanitair oorlogsrecht en gebruikt op dit moment zijn contacten om te lobbyen voor een Afghanistan-tribunaal. Een brief aan VN-secretaris-generaal Kofi Annan is onderweg.

Maar de VS bereiden zich voor om de terroristen zelf te gaan berechten. President Bush heeft een besluit ondertekend om terroristen door een militair tribunaal te laten berechten. De gedachte is dat terroristen die een illegale oorlog voeren niet door een burgerlijke rechtbank moeten worden berecht, maar door een militaire commissie. De VS hebben het recht om de daders van `11/9' te vervolgen in hun eigen land omdat daar de aanslag is gepleegd, betoogt Fischer, maar voor de geloofwaardigheid zou het beter zijn dat het door internationaal tribunaal zou gebeuren.

Volgens Fischer zouden de terroristen in de VS ,,in theorie wel, maar in de praktijk geen eerlijk proces krijgen. Het is een zaak van de wereldgemeenschap.'' Een speciale Amerikaanse rechtbank ,,heeft tot gevolg dat de rechten van verdachten worden beperkt en dat is onacceptabel. Een internationaal tribunaal is de beste garantie voor een eerlijke rechtsgang.''

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties zou daarbij volgens Fisher het initiatief moeten nemen. Net als bij het Joegoslavië- en Rwanda-tribunaal. Begin 1993 werd het tribunaal opgericht voor de berechting van oorlogsmisdaden in het vroegere Joegoslavië. Naar aanleiding van de gruwelen van mei 1994 in Rwanda kwam er nog een VN-tribunaal bij. ,,Deze twee tribunalen doen geweldig goed werk'', constateert Fisher. ,,De verdachten krijgen een eerlijk proces en ze dragen bij aan de vernieuwing van het internationaal recht en oorlogsrecht.''

In de Geneefse Conventies zijn de `spelregels' van het oorlogvoeren vastgelegd, maar Fisher signaleert op dit moment een ontwikkeling waarbij de bestrijding van het terrorisme tot gevolg heeft dat het internationaal humanitair en oorlogsrecht er niet meer toe doen. ,,Israëliërs en Palestijnen schieten verdachten van aanslagen zonder een vorm van proces dood'', verzucht Fisher. ,,In het Midden-Oosten worden de rechten met voeten getreden die al in de eerste Geneefse Conventie van 1864 waren geregeld.''

En ook in de oorlog in Afghanistan worden de Geneefse Conventies niet nageleefd. ,,Op tv zagen we beelden van krijgsgevangen die werden geschopt en geslagen en zonder vorm van proces vermoord. Deze mensen moeten zich verantwoorden voor een tribunaal.''

Fisher hoopt dat de oprichting van een tribunaal op de agenda zal staan tijdens een conferentie van Afghaanse leiders die maandag in Bonn begint. ,,Lakhdar Brahimi [de speciale VN-gazant voor Afghanistan] wil de verschillende etnische groepen bij elkaar brengen. Eenheid smeed je alleen als je het recht serieus neemt. In Afghanistan is een oorlog aan de gang met de onvermijdelijke oorlogsmisdaden. Die moet je door een tribunaal laten berechten.''

    • Cees Banning