WIE MOET REVE SPELEN?

Buitenlandse recensenten van Paul Verhoevens De vierde man vonden de naam van de hoofdpersoon heel aardig gevonden: Gerard Reve, dat moest wel een verwijzing zijn naar het Franse woord voor droom!

Hun Nederlandse collega's wisten wel beter en opperden soms als voornaamste bezwaar tegen de verfilming van Reves roman dat de naam van de schrijver, die in Vlissingen in de klauwen van een sfinx valt, niet veranderd was. Dat Jeroen Krabbé in de verste verte niet gelijk kon vallen met de Grote Volksschrijver, daar was men het over eens.

Bij alledrie de lange speelfilms gebaseerd op werk van Gerard Reve ontstond discussie over de keuze van de acteur die het meest autobiografische personage speelde. De eerste was Hugo Metsers in Lieve Jongens (Paul de Lussanet, 1980), de productie van Matthijs van Heyningen die bij de persconferentie op de eerste draaidag nog Gerard Reves Taal der liefde heette. Het gehaspel met de verhaallijnen uit verschillende romans in het scenario van Chiem van Houweninge alsmede algemeen gebrek aan inspiratie deden de film floppen, maar in de recensies werd de keuze van Metsers als `Wolf' (die in de film een dubbelhuwelijk aangaat met `Woelrat' en `Tijger') een aangename verrassing genoemd.

Paul Verhoeven en Gerard Soeteman hebben wel eens toegelicht dat hun symbolistische Reve-film het doel had de critici die drie jaar eerder Spetters banaal hadden gevonden opzichtig te bedienen met quasi-artistieke nonsens. De opzet lukte, tot ver in het buitenland: De vierde man (1983) opende deuren in Hollywood voor Verhoeven èn Krabbé.

Reves lustobject in De vierde man, Thom Hoffman, kreeg de begeerde hoofdrol van Frits van Egters in De avonden (Rudolf van den Berg, 1989) na een semi-openbare screentest. Op de voorpagina van deze krant deden indertijd een verslaggever en een fotograaf verslag van de pogingen van vier acteurs die het niet werden. Ook het `onverfilmbare' De avonden kreeg goede kritieken en redelijk succes, tot ongenoegen van Gerard Soeteman die vóór het begin van de opnamen beloofd had zijn schrijfmachine op te eten als het scenario (van Jean Ummels) een fatsoenlijke film zou opleveren.

Overigens werd een scène uit De avonden in 1989 ook verfilmd door René Seegers, in zijn wederopbouw-documentaire Alles moet anders. Daarin speelde Alex van Warmerdam Frits, en daarmee is hij de enige acteur die twee keer Gerard Reve vertolkte. De allereerste filmrol van de latere regisseur was namelijk in de korte Reve-verfilming Gossamer (1980) van Anton Kothuys, naar een scenario van Guus Luijters.

    • Hans Beerekamp