Over verboden zaken praten Brazilianen niet

Een Braziliaanse tv-presentatrice is ontslagen omdat ze weed rookt. Het geval staat niet op zichzelf. Brazilië telt vele taboes.

,,Ik rook weed'', staat er deze week op de voorpagina van het Braziliaanse weekblad Época. Daarnaast de foto van de beroemde presentatrice Sonia Francine van het televisiekanaal TV Cultura. Haar bazen hoefden er niet lang over te denken. Een dag na publicatie werd zij op staande voet ontslagen.

In plaats van haar dagelijkse praatprogramma werd gisteravond een documentaire over de Amerikaanse dierenbescherming uitgezonden. ,,Door omstandigheden is het programma opgeheven'', zei de directie. ,,Typisch Braziliaanse hypocrisie'', zegt de linkse volksvertegenwoordiger Carlos Minc. ,,Er zijn naar schatting zes tot tien miljoen mensen in dit land die blowen. Moeten die nu allemaal hun baan verliezen?''

De reportage van het weekblad ging over het officiële vooroordeel tegen weed-rokers, hun betiteling als `criminelen' en de hopeloze drugsoorlog in de sloppenwijk. ,,Ik heb het interview geaccepteerd, maar er gelijk bijgezegd dat ik niet zo'n goed voorbeeld ben omdat ik alleen soms op feestjes rook'', zegt Sonia nu. ,,Ik weet dat roken een misdaad is. Ik weet dat gebruiken slecht is, maar het is nog veel slechter dat het als een misdaad beschouwd wordt.'' Hoewel ze als alleenstaande moeder met drie kinderen niet weet waar ze nu nog werk kan vinden, heeft ze toch geen spijt van haar bekentenis. ,,Het taboe moest doorbroken worden'', zegt de presentatrice. Ze vindt het jammer dat het blad zo moest uitpakken met haar foto op de voorpagina. ,,Maar bij mijn vrijwilligerswerk in de sloppenwijk zie ik hoe de middenklasse met zijn drugsgebruik de misdaad en de drugsoorlogen onder de armen in stand houdt.''

Meer dan veertigduizend doden per jaar. De meerderheid arme, zwarte jongens uit de sloppenijken. Dat is de tol die de oorlogen om de drugsmarkt van de rijken onder de armen eist. Zwaar bewapende drugsbenden controleren de sloppenwijken, om daar de drugs te verstoppen die alleen de rijken zich kunnen permitteren. De drugsbendes bestrijden elkaars `territorium'. Niet alleen met pistolen en geweren, maar ook met raketwerpers. ,,Het lijkt Afganistan wel'', zei afgevaardigde Minc toen in zijn buurt weer een drugsoorlog was uitgebroken. Een raket raakte de voorgevel van zijn huis. Een ander zette zijn tuin in brand.

De politie vertoont zich niet tijdens deze oorlogen. Hoogstens doen ze achteraf een inval om hun `percentage' in de handel te eisen, als weer een nieuwe drugsbende de sloppenwijk heeft overgenomen.

Cijfers over het aantal weed-rokers ten opzichte van gebruikers van cocaïne of heroÏne zijn er niet. Maar op de feestjes van de `asfaltmensen', zoals de minderheid van de Brazilianen heet die in echte huizen aan geasfalteerde wegen woont, ontbreekt het stickie meestal niet. Dan beginnen een paar mensen in een hoekje een beetje mysterieus te frummelen. En opeens gaat het sigaretje rond.

Over gedogen, laat staan legaliseren wordt in Brazilië echter niet gesproken. ,,Het is een heel moeilijk onderwerp, want haar bekentenis kan jongeren aanzetten'', zegt een vriendin van de presentatrice die benadrukt ,,nooit illegaal gerookt'' te hebben. Ze vindt dat de zender een beetje ,,hard'' is geweest, omdat ze er ,,op zijn minst met Sonia over hadden kunnen praten.''

Over verboden dingen wordt in Brazilië niet gepraat. Al zijn ze nog zo populair. Hetzelfde geldt voor het clandestiene lottospel dat miljoenen Brazilianen elke dag spelen. Met het gevolg dat de clandestiene lottobazen al meer dan tachtig jaar de meest corrumperende factor in de politiek zijn. De zogeheten bicheros betalen politiemensen, burgemeesters en parlementariërs om met rust gelaten te worden. Toen de linkse presidentskandidaat Lula onlangs opperde de illegale lotto dan maar vrij te geven, daalde zijn populariteit gelijk met bijna tien punten.

,,Tussen het doen en het zeggen ligt een wereld van verschil'', zegt Lynda J. (31). Zoals duizenden andere vrouwen die het kunnen betalen, deed Lynda vorige maand een abortus. Ook abortus is verboden in Brazilië. Lynda heeft geen schuldgevoel of het idee dat ze echt iets illegaals heeft gedaan, zegt ze. Maar tegenover haar (blowende) vrienden, zelfs haar beste vriendin zal ze er met geen woord over praten. Ze vermoedt wel dat haar vriendin ook een of meerdere abortussen heeft gehad. ,,Welke vrouw niet?'' Maar haar eigen geheim vertellen zal ze nooit. ,,Dat zal ze niet begrijpen'', zegt Lynda. ,,Want ook wie zelf abortus doet, is er tegen.''

    • Marjon van Royen