`Galerie moet sociale functie hebben'

Galerie Holland Tunnel is gevestigd in een tuinhuisje in Brooklyn. De Nederlandse Pauline Lethen wil een alternatief bieden voor de `elitaire' galeries van Manhattan.

De uitnodiging voor de tentoonstelling WORK in Studio 38 in Utrecht ziet er veelbelovend uit. `Galerie Holland Tunnel uit New York presenteert werk van twaalf Nederlandse vrouwelijke fotografen', staat bovenaan de kaart geschreven. Daaronder prijkt een indrukwekkende lijst namen, onder wie beroemde fotografen als Rineke Dijkstra, Inez van Lamsweerde, Céline van Balen en Daniëlle Kwaaitaal. Maar wie een tentoonstelling met museale allure verwacht, komt voor een verrassing te staan. Studio 38 is een klein atelier aan de Oudegracht, waar de twaalf foto's – van iedere kunstenaar één – zij aan zij tegen de muren hangen.

,,Deze ruimte is nog groot vergeleken bij mijn galerie in New York'', lacht beeldend kunstenaar Paulien Lethen. Sinds vier jaar runt de Nederlandse in de wijk Williamsburg in Brooklyn een tentoonstellingsruimte die net iets groter is dan de oppervlakte van een tweepersoonsbed. Galerie Holland Tunnel is gevestigd in een houten tuinhuisje in Lethens achtertuin. Toen de tentoonstelling WORK daar vorige maand te zien was, hingen de twaalf foto's in een soort salonopstelling boven en naast elkaar tegen de witgeschilderde wanden.

Paulien Lethen (Utrecht, 1942) is een week in Nederland om haar galerie hier onder de aandacht te brengen. Want hoewel de Holland Tunnel in New York inmiddels naamsbekendheid heeft gekregen als kleinste galerie van de stad en haar tentoonstellingen regelmatig in de New York Times worden besproken, zijn de activiteiten van Lethen in eigen land tot nu toe vrijwel onopgemerkt gebleven. Om daar verandering in te brengen besloot ze een tentoonstelling samen te stellen met internationaal bekende kunstenaars. Hun foto's, veelal vroege en onbekende werken die in opdracht gemaakt zijn, werden in bruikleen gegeven door de Collectie Randstad. De expositieruimte kreeg ze een maand lang te leen van een bevriende Utrechtse schilder.

,,Eigenlijk ben ik toevallig in het vak van galeriehouder gerold'', vertelt Lethen. ,,Het tuinhuisje, een prefab schuurtje van het bedrijf Home Depot, was oorspronkelijk bedoeld als winterverblijf voor mijn planten. Net voordat ik het in november 1997 wilde gaan inrichten, werd in onze wijk een atelierroute georganiseerd. Ik besloot toen om er eenmalig een tentoonstelling te organiseren, voordat de planten er in zouden gaan. Die presentatie, met werk van twaalf kunstenaars uit de buurt, was een groot succes. Ik heb me laten overhalen om de ruimte als galerie te behouden. Een van de bezoekers herkende in het afgeknotte puntdak van het huisje de vorm van de Holland Tunnel, de verbinding tussen New York en New Jersey. Dat vond ik een perfecte naam.''

Hoewel Lethen Nederland al in 1968 verliet om met een Amerikaanse schilder op het Griekse eiland Paros te gaan wonen, spreekt ze nog steeds accentloos Nederlands. In 1982 vestigde ze zich met haar twee kinderen in New York, waar ze enkele jaren later een huis in Brooklyn kocht. De wijk Williamsburg, gelegen op een steenworp afstand van Manhattan aan de overkant van de East River, was toen nog een verpauperde buurt zonder winkels of restaurants. Maar inmiddels is het stadsdeel getransformeerd tot hippe kunstenaarswijk en schieten trendy eethuisjes en boetieks er als paddestoelen uit de grond.

,,Het is vergelijkbaar met wat er in wijken als Soho, TriBeCa en Chelsea is gebeurd'', zegt Lethen. ,,Toen ik met de Holland Tunnel begon, waren er in Williamsburg slechts twee of drie andere galeries. Nu zijn het er 35. We zijn onze eigen galleryscene begonnen, omdat we bij de galeries op Manhattan geen voet tussen de deur kregen. Voordat ik met Holland Tunnel begon, heb ik mijzelf jarenlang in leven gehouden door als huisschilder te werken en door kamers te verhuren. Niet dat ik nu veel verkoop trouwens, want de kunstverzamelaars van Manhattan lijken nog steeds bang te zijn om de rivier over te steken. Die denken dat Brooklyn het wilde westen is.''

Iedere vijf weken organiseert Lethen een nieuwe tentoonstelling. Ze nodigt vaak kunstenaars uit Nederland uit om hun werk in het tuinhuisje te laten zien, maar stelt de ruimte ook ter beschikking aan de vele internationale kunstenaars die in Williamsburg wonen en werken.

Lethen: ,,Een galerie moet een sociale functie hebben. Zeker in het begin kwamen hier vooral buurtbewoners langs, mensen die nog nooit in een galerie waren geweest. Mijn grootste bezwaar tegen de galeries in Soho en Chelsea is dat ze zich op een elitaire groep richten. Zelfs ik heb drempelvrees als ik bij die grote, kale galeries naar binnen stap. Om die reden heb ik het idee gehad om een tweede Holland Tunnel te beginnen, maar dan op wielen. Deze laagdrempelige galerie zou dan de wijken in kunnen gaan, of scholen kunnen bezoeken. Want het kunstonderwijs in New York is rampzalig.''

De galeriehoudster blijkt over te lopen van ideeën. Samen met haar zus, jazzpianiste Heleen Schuttevaêr, kocht Lethen onlangs een oud huis op Paros, waar ze in de zomermaanden tentoonstellingen organiseert. Ook zou ze graag een permanente dependance van de Holland Tunnel in Nederland willen beginnen, en zijn er plannen om de galerie in New York te ondertunnelen. ,,Op de plek waar de galerie is neergezet stond vroeger een huis. De kelder daarvan is volgestort, maar die zou ik kunnen uitgraven. Het tuinhuis zou dan als entree, als een soort metro-ingang kunnen dienen.''

Lethen: ,,Het voordeel van mijn galerie is dat ik er altijd meer van kan kopen. Het model van de Holland Tunnel zit nog steeds in de collectie van Home Depot. Laatst heb ik er nog een gekocht voor een tentoonstelling in Florida. Daar is nu in het Palm Beach Institute of Contemporary Art een show te zien over kunst uit Brooklyn. De organisatoren hadden mij gevraagd om de galerie in zijn geheel in het museum te zetten en daarin zelf een tentoonstelling te organiseren. Zo ontstond er een show in een show.''

,,Het leuke van de Holland Tunnel is dat de ruimte zo klein is dat iedere tentoonstelling automatisch een soort installatie wordt. De ene keer lijkt de ruimte net een kapel, terwijl het de volgende keer meer weg heeft van een bloemenstal. Vooral in de winter, als ik met een klein kacheltje binnen zit en de deuren dichthoud, is het verrassingselement voor bezoekers groot. Als dan de deuren opengaan, zie je eerst de verbazing op de gezichten, vaak gevolgd door een harde lach. Soms zegt iemand `Is dit alles?', maar meestal hoor je uitroepen als `This is too crazy!' of, zoals laatst, `This made our day'.''

`WORK, Dutch Women Photographers' is t/m 9 dec. te zien in Studio 38, Oudegracht 38, Utrecht. Za en zo 13-17u. Holland Tunnel is gevestigd op 61 South 3rd Street in Brooklyn, New York. Tel: 001 718 3845738. Website: www.hollandtunnelArt.com.

    • Sandra Smallenburg