Er komt geen Pax Americana

De Verenigde Staten kunnen de wereld niet beheersen. Als ze zich daar onverhoopt toch toe in staat zouden achten, zullen ze met de neus op de feiten worden gedrukt, vindt William Pfaff.

Het lijkt wel mee te vallen met de schadelijke gevolgen die de nederlaag van de Talibaan zal hebben voor de reputatie en invloed van de islamitische fundamentalistische beweging elders in de islamitische wereld.

Het is de volgelingen van Osama bin Laden weliswaar gelukt de torens van het Wereldhandelscentrum in New York neer te halen en het Pentagon aan te vallen, maar in Afghanistan, waar het er echt op aankomt, werd de verdrijving van de Talibaan met gejuich begroet. Zelfs de aanhang van de Talibaan onder de Pathanen was niet bereid voor Bin Laden te vechten.

Voor de toekomst is het belangrijk wat deze overwinning betekent voor de VS die, anders dan welke soort islamitische fundamentalisten ook, hun macht over de hele wereld kunnen doen gelden en zichzelf zien als een land met een mondiale missie.

Deze belangrijke vraag speelde al vóór 11 september in Amerika een rol in de discussie tussen Amerikanen die geloven dat de VS nu, op het toppunt van hun macht, een soort Pax Americana moeten vestigen, en andere Amerikanen die dat een overhaaste, hachelijke onderneming vinden, die boven hun macht gaat.

De critici worden vaak progressievelingen genoemd die bang zijn macht te gebruiken, maar in feite zijn ze intens conservatief. Er is een essentieel verschil tussen de Amerikaanse zogeheten neoconservatieven, die in deze regering de boventoon voeren, en de conservatief die volgens het woordenboek geneigd is vast te houden aan bestaande toestanden en afkerig is van hervormingen.

Die laatste conservatieven staan per definitie sceptisch tegenover een buitenlands beleid dat ingrijpende veranderingen in de internationale samenleving voorstaat. Ze hebben het niet begrepen op grootse plannen om bepaalde regimes in de islamitische wereld af te zetten en van Amerika afhankelijke regeringen in het zadel te helpen. Dat is vragen om moeilijkheden, vinden ze. De neoconservatieven hebben een plan voor fase twee in de oorlog tegen het terrorisme, zoals zij het noemen. Kandidaten voor afzetting zijn in hun ogen de huidige regeringen van Iran, Irak, Saoedi-Arabië, Somalië, Libië en Soedan.

Gezien de druk die wordt uitgeoefend door deze personen binnen de regering en door de haviken in de media en het Congres heeft de regering-Bush zich opmerkelijk terughoudend opgesteld. Dat komt deels doordat de aanbevelingen een sterk onrealistisch gehalte hebben. Minder hooggeplaatsten in de regering zoals Douglas J. Feith, de staatssecretaris van Defensie, vinden dat de VS het terrorisme `op alle fronten' moeten bestrijden en dat iedereen `gedwongen moet worden' die niet vrijwillig zwicht voor de Amerikaanse eisen ten aanzien van medewerking met terroristen. Wijzere lieden vragen zich af wat de echte gevolgen zouden zijn van politiek-militaire interventie in de verschillende islamitische landen.

Het probleem van de vervanging van dergelijke regimes is voor buitenlanders onoplosbaar, iets dat maar al te duidelijk wordt geïllustreerd door Afghanistan en dat de vader van George W. Bush tijdens de Golfoorlog wel inzag.

De krijgsheren die Afghanistan twintig jaar van dood en chaos hebben gebracht voordat de Talibaan aan de macht kwamen, dringen er nu op aan dat de Verenigde Naties, de buitenlandse troepen, de buitenlandse journalisten en de internationale hulporganisaties het land verlaten. Ze zijn ongewenst.

Als deze `warlords' hun zin krijgen is het best mogelijk dat de Talibaan binnenkort weer terug zijn. De laatste toestand van het land zou weleens erger kunnen blijken dan de eerste. En het laatste wat we willen is dat Irak, Saoedi-Arabië, Iran, Somalië, Libië en Soedan in dezelfde situatie belanden.

Het verlangen naar escalatie wordt gevoed door het succes van Amerika in Afghanistan, waardoor de illusie in stand wordt gehouden dat het kwaad definitief kan worden verslagen, en we daarna nog lang en gelukkig zullen leven. Wat nodig is is de-escalatie, en wel om een realistische reden: om te voorkomen dat er een ongezonde situatie ontstaat in de Amerikaanse maatschappij.

Sinds 11 september is door de oorlog tegen het kwaad in de VS het habeas corpus – het recht van ieder die van zijn vrijheid is beroofd, om voor een rechter te verschijnen, die over zijn invrijheidstelling kan beslissen – in de praktijk voor illegale vreemdelingen afgeschaft. Er zouden weleens krijgsraden kunnen komen waardoor de VS eenzijdig het recht kunnen opeisen iedere niet-Amerikaan waar dan ook aan te houden, voor een Amerikaanse militaire rechter te brengen en na veroordeling terecht te stellen.

De oorlog tegen het terrorisme heeft een vrijwel ongekende overheidscensuur opgeleverd – gepaard gaande met een al even ongekende, en praktisch klakkeloze aanvaarding daarvan door journalisten en nieuwsorganisaties die normaal gesproken hun grondwettelijk gegarandeerde positie als `Vierde Stand' van het land zorgvuldig bewaken.

Toch zal er geen Pax Americana komen. De reden is dat het Amerikaanse volk niet imperialistisch is, zichzelf niet als imperialistisch beschouwt en niet beschikt over het meedogenloze karakter dat nodig is om een wereldrijk te stichten en te handhaven.

Als de Amerikanen dat op dit moment zelf niet inzien, en als hun vertegenwoordigers in Washington dat niet inzien, zullen ze net als bij Vietnam met de neus op de feiten worden gedrukt.

William Pfaff is columnist.

© Los Angeles Times Syndicate

    • William Pfaff