Duitsland

Terug naar de natuur

De jongen is naakt, de meisjes dragen fladderende jurken. Innig omarmd en vol levenslust kijken de drie naar de bruisende zee. Dit schilderij heet Frühlingssturm en het werd geschilderd door Ludwig von Hofmann. In 1895, een tijd van vernieuwing en extase. Een tijd van nudisme, reformkleding en een verlangen naar pure natuur. Het woelige fin de siècle is in Duitsland onderwerp van twee exposities. De ene, in Darmstadt, toont niet alleen gezondheidsschoeisel en zoete jugendstil-elfen maar ook ruiger werk: schilderijen van Jawlensky en Hodler bijvoorbeeld. De andere, in Neurenberg, legt de nadruk op kunstenaarskolonies. Pont-Aven, Worpswede, Skagen: dromerige sfeerbeelden van de Deen Peter Severin Kröyer hangen er naast uitbundige landschappen van Paul Gauguin. Die Lebensreform t/m 24 febr in Institut Mathildenhöhe, Sabaisplatz 1, Darmstadt. Inl 00-496151133350. Künstlerkolonien in Europa t/m 17 febr in het Germanisches Nationalmuseum, Kartäusergasse 1, Neurenberg. Inl 00-499111331-0.

Berlijnse dodenakkers

U kunt uw novemberdepressie nog wat verzwaren door in deze donkere dagen op kerkhoven rond te zwerven. In Berlijn zorgt de begraafplaatsdeskundige Rosemarie Köhler (tel/fax 00-49308325101) voor opwekkende begeleiding. Zij organiseert excursies naar meer dan twintig dodenakkers, bijvoorbeeld naar het Dorotheenstädtische Friedhof, waar Hegel en Heiner Müller rusten. Of naar het Zehlendorfer Waldfriedhof met de graven van Ernst Reuter en Willy Brandt. Duur: één à drie uur, kosten tussen 12 en 15 mark. Het complete programma op internet: www.rosemariekoehler.de.

Reclame's

Ochtends vroeg, als de radio pruttelt, beïnvloedt de reclame ons al. Op straat, `s avonds voor de tv of in de bioscoop gaat het verder. Reclame wekt wensen en dromen, verleidt, betovert, loert overal. Maar hoe zit de reclamewereld in elkaar? Een tentoonstelling in Frankfurt/M doet een boekje open over regels, methodes en makers. En over strategieën: marktonderzoek vooral. Kunstenaars roken andere sigaretten dan yuppies. En wie altijd in z'n stacaravan vakantie houdt heeft andere genoegens dan de globetrotter. WunderbareWerbeWelten t/m 20 jan. Museum für Kommunikation, Schaumainkai 53. Di-vr 9-17u, za, zo en feestdagen 11-19u. Inl 00-49696060350 of www.museumsstiftung.de.

En verder

William Turner t/m 6 jan in Museum Folkwang, Essen 00-49201888422; Troja - Traum und Wirklichkeit t/m 17 febt in de Kunst- und Ausstellungshalle, Bonn 00-492289171200; Zum Stern, kerstkribbes uit heel Europa, t/m 13 jan in het Mittelrhein-Museum, Koblenz 00-492611292520; Georgien - Schätze aus dem Land des Goldenen Vlies t/m 19 mei in het Deutsches Bergbau-Museum, Bochum 00-492345877-0.