Alle drukken precies op volgorde

In de jaren negentig ging iederéén Reve verzamelen. Er komen nog steeds nieuwe Revianen bij. Ook jongeren en vrouwen.

Revianen, de liefhebbers van het werk van Gerard Reve, kunnen zich niet bepaald verheugen in het welgevallen van Joop Schafthuizen, Reves levensgezel. ,,Hoe groter dorpsgek, hoe dichter bij de erkende Reviaan'', zei Schafthuizen in 1997 tegen deze krant. ,,Mensen die zich vervelen, geven nu aan Gerards werk buitenmenselijke proporties. En het krijgt de sfeer van suikerzakkies verzamelen: voor 35 gulden een eerste drukkie kopen, zo begint dat.'' Schafthuizen was ooit zelf een verwoed Reve-verzamelaar. Toen hij in 1975 bij Reve introk, kon hij zijn verzameling compleet maken. Vervolgens verloor hij zijn interesse en begon in de jaren negentig delen van de collectie de deur uit te doen. Ook Boudewijn Büch deed zijn omvangrijke Reve-collectie in 1994 aan de Slegte over. `The poor man's bibliophilia' noemt Büch de handel in Reviana.

Misschien vonden Schafthuizen en Büch het onprettig dat iederéén van Reve ging houden. In de jaren negentig nam namelijk de belangstelling voor Reve sterk toe, rond de vijftigste verjaardag van De avonden in 1997: zo'n vijfhonderd mensen kwamen naar de viering daarvan in de Vondelkerk in Amsterdam. De markt werd in die jaren overvoerd met `Reviana': eerste drukken, handschriften en curiosa. Die bloeiperiode duurde ongeveer tot 1999, met als laatste opleving de Grote Gerard Reve Dag, ofwel de eerste Landdag voor Revianen die plaatsvond in Artis. Sindsdien zijn er nauwelijks gelegenheden geweest waarop de Revianen van hun liefde voor de meester konden getuigen; ze lijken wel in een langdurige winterslaap weggezakt.

Volgens Piet van Winden van het Leidse antiquariaat Aioloz, een groot handelaar in Reviana, is er een grote kans dat de Reve-liefde weer de kop opsteekt met alle aanstaande activiteiten. ,,Er komen nog steeds jonge mensen bij'', zegt hij. ,,Sommigen sparen voor een eerste druk. Ik spreek maandelijks wel iemand die voor het eerst Op weg naar het einde of Nader tot U heeft gelezen, een onomkeerbare gebeurtenis.'' De term `Reviaan' werd volgens Van Winden voor het eerst gebruikt door Remco Meijer, eerst Reve-specialist en nu, heel toepasselijk, koninklijk huis-journalist bij Elsevier. (Reve is, of in ieder geval was, zeer Oranjegezind en wekte in Lieve Jongens de indruk dat hij op intieme voet stond met Juliana.) Meijer gebruikte de term `Reviaan' ten tijde van Reves 65ste verjaardag in 1988. De `Reviaan' moet trouwens niet verward worden met de `Revist', Reves eigen benaming voor iemand die de `Revistische' variant van de herenliefde aanhangt, die waarbij een man een andere man (de Meester of Meedogenloze Jongen) een jongen aanbiedt om flink te tuchtigen.

In de jaren zeventig werd een eerste poging gedaan de over het algemeen nogal solistische Revianen te verenigen in het RCN, Revistisch Comité Nederland, dat bestond van 1977-1979. Het Comité plantte destijds een boom op het kerkhof van Greonterp, het dorp waar Reve in de tweede helft van de jaren zestig woonde. Die boom ging overigens vrij snel dood. In 1999 werd op de Landdag het Gerard Reve Genootschap opgericht, een van de tientallen literaire genootschappen die Nederland rijk is. Het Genootschap geeft het Revecahier uit, waarin liefhebbers hun verhalen over Reve kwijt kunnen. Zo'n honderdtwintig `geïnteresseerden' heeft het Genootschap op de lijst.

De 43-jarige Jeanette Biesbroeck is bestuurslid van het Genootschap. Ze is een vrouwelijke Reviaan, maar behoort niet tot de vele huisvrouwen waarvoor Reve zegt te schrijven. Biesbroeck is reisleidster van beroep. Op de ledenlijst van het genootschap staan weliswaar meer mannen dan vrouwen, maar Biesbroeck denkt toch dat er evenveel vrouwelijke als mannelijke Revianen zijn. ,,Het valt me op dat in de pers altijd de mannen aan het woord komen.''

Op de middelbare school las Biesbroeck voor het eerst Op weg naar het einde. ,,Daar werd ik sterk door gegrepen. Reves zeer oorspronkelijke taalgebruik, het feit dat hij over alledaagse dingen schrijft en dat het toch heel boeiend is. Vergeleken met andere schrijvers steekt Reve er met kop en schouders bovenuit.''

Biesbroeck heeft het hele werk compleet, in eerste druk en vaak ook een nieuwere uitgave erbij. ,,Er zijn mensen die gaan nog veel verder, die moeten alle verschillende drukken precies op volgorde hebben. Het blijft bij mij liefhebberij. Ik heb vorig jaar een eerste druk van De avonden aangeschaft, eigenlijk voor een prikkie, 450 gulden omdat het omslag is beschadigd. Dat vind ik niet erg. Ik heb ook de bibliofiele uitgave besteld van De avonden, voor duizend gulden. Daar moest ik wel heel even over nadenken, maar toen dacht ik: als Reviaan moet ik dat toch wel hebben.''

Menno Voskuil behoort tot de jongere generatie. Voskuil is net 24 jaar geworden en studeert kunst- en cultuurwetenschappen aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam. ,,Zoals vrijwel iedere middelbare scholier moest ik verplicht De avonden lezen'', vertelt hij. ,,Een heel saai boek vond ik het toen. Enkele jaren later besloot ik Reves werk nog een kans te geven en kocht ik Oud en Eenzaam. Ik was meteen verkocht en toen heb ik het werk integraal gelezen, inclusief al zijn brievenbundels. De Avonden heb ik ook herlezen, in het begin met wat tegenzin, maar deze keer zag ik wel de humor en de tragiek in dit boek.''

Voskuil heeft veel van Reves boeken in eerste druk. ,,Ik heb onderhand een aardige collectie opgebouwd, met eerste drukkken, bibliofiele uitgaven, een paar gesigneerde exemplaren en kleine handschriften. Het meest zeldzame dat ik bezit is een van de tien luxe-exemplaren van het bundeltje In Gesprek, een dubbelinterview met Reve en Simon Carmiggelt.'' Het meest geliefde boek is voor Voskuil Nader tot U. ,,Daarin staan de `Geestelijke Liederen', de mooiste gedichten die Reve geschreven heeft. Juist deze korte gedichten raken mij van al zijn werk het meest. Met Reves religieuze opvattingen heb ik verder niet zoveel. Misschien omdat ik een heiden ben?''

    • Martijn Meijer