Zwaar geschut in diffuus liefdesdrama

De epische film War and Peace uit 1956 is eertijds door de pers niet goed ontvangen. Niet alleen werd de wereldberoemde, panoramische roman van Leo Tolstoj `wijdlopig' genoemd, ook de film in de regie van King Vidor kreeg de veroordelingen `te lang' en ook `te simplistisch'. Aan die wijdlopigheid deden de uitgevers iets: ze brachten een verkorte filmeditie op de markt. Dit boek, voorzien van foto's met een glanzend jonge Audrey Hepburn in de hoofdrol, las mijn moeder. Het was mijn eerste kennismaking met Oorlog en vrede (1865-1869).

De film vertelt twee verhalen, die elkaar onophoudelijk kruisen. De buitenwereld is groots, dwingend en dramatisch aanwezig in de vorm van de Napoleontische veldslag tegen Rusland, voornamelijk naar St. Petersburg en Moskou. De regie heeft zich uitgeput om deze veldslagen zo gedetailleerd en historisch mogelijk weer te geven, zoals die bij Borodino. Geschut, paarden, soldaten als kanonnenvlees, het schallen van de trompetten: alles is aanwezig. Visueel zwaar aangezet, en ook indrukwekkend, is de tragische terugtocht van de Fransen door het winterse Russische land.

Napoleon vindt zijn tegenhanger én rivaal in Koetoezoef, een der opperbevelhebbers van het Russische leger. Terwijl Napoleons credo `aanvallen' luidt, valt Koetoezoef juist níet aan.

Wanneer Napoleon Moskou binnentrekt, treft hij een verlaten, verbrande stad aan. Geen afgevaardigde schenkt hem de lauweren van de overwinning. Er is niemand. Dit is een prachtige ironische wending, uitgedacht door Koetoezoef.

In het diffuse, sentimentele liefdesverhaal rondom Audrey Hepburn in de rol van Natasja vindt de oorlogsmachinerie haar tegenbeeld. Natasja laat zich het hoofd op hol brengen door een getrouwde man, de schuinsmarcheerder Pierre Bezukhov (een rol van Henry Fonda). Daarbij koestert ze liefde voor een serieuzer man (Mel Ferrer), maar die heeft het nadeel té serieus te zijn. Haar liefdesperikelen raken verwikkeld met de oorlogsgebeurtenissen doordat de mannen naar het front gaan.

Ook in haar hart is er sprake van `oorlog', hoewel het woord `briesje' beter past. De vrede laat lang op zich wachten in een erg obligaat opgelegd happy end. War and Peace is een door en door Amerikaanse film, waarin het Russische land en de Russische ziel geromantiseerd worden. Napeolon is gecast als een perfect Amerikaans sprekende driftkikker, soms lachwekkend in zijn woedeuitbarstingen. Ook Koetoezoef vond ik slecht gekozen; hij leek een oude dronkaard maar zijn slimheid overtreft die van Napoleon. Al won deze laatste de slagen, Koetoezoef redde Rusland.

Hepburn mag schitteren, zoals een filmster zich dat alleen maar kan dromen. Het lijkt of niet alleen de mannelijke personages, maar ook de camera's op haar verliefd zijn, zó stralend weten ze elk plekje van haar gelaat weer te geven. De kostumering is oogverblindend. De film mag dan langdradig en sentimenteel zijn, ik werd toch door tal van scènes meegesleept. Want de director of photography heeft hoe dan ook voor onvergetelijke beelden gezorgd.

War and Peace (King Vidor, VS, 1956), donderdag, SBS6, 13.00-14.55u. Deel 2 vrijdag, SBS6, 13.00-14.50u.

    • Kester Freriks