Scheepbouwer hakt knopen door

De drie weken in dienst blijken voor de nieuwe bestuurvoorzitter Ad Scheepbouwer van KPN voldoende om het aanzien van het concern rigoureus te veranderen.

KPN-topman Ad Scheepbouwer schenkt in rap tempo klare wijn. Zijn voorganger, Paul Smits, voerde maandenlang vergeefs fusiegesprekken met Belgacom en liet de markt het aandeel de grond in speculeren onder het motto: `alle opties zijn open'.

Scheepbouwer, die destijds als commissaris toezicht hield op het beleid van Smits, wil dit keer geen nachtmerriescenario's. Hij bereikte vorige week vrijdag een akkoord met de vakbonden over het (deels gedwongen) ontslag van 4.800 werknemers. Diezelfde dag werd met een bankenconsortium een miljardenkrediet overeengekomen. En vanochtend maakte hij bekend dat KPN nieuwe aandelen uit wil geven en dat de strategie zal worden gewijzigd. Allemaal binnen drie weken na zijn officiële aantreden.

De druk op Scheepbouwer is natuurlijk groter, Smits kon in het ergste geval nog fuseren. Scheepbouwer reikt nu naar strohalmen. De tactiek van de nieuwe topman is duidelijk: verplaats de druk naar degenen die het meeste te verliezen hebben. Illustratief is het aantal nieuwe aandelen dat wordt uitgeven om aan de emissie-opbrengst van 5 miljard euro te komen. KPN heeft op dit moment 1,2 miljard aandelen uitstaan en dat wordt met de huidige plannen al snel een verdubbeling. Zoals de vakbonden te horen kregen dat alleen gedwongen ontslagen een faillisement kunnen voorkomen, zo krijgen beleggers nu te horen dat ze de enorme verwatering van hun aandelen moeten accepteren willen ze ooit iets van hun investering terugzien.

Doormodderen is geen optie. Die conclusie kon een jaar geleden ook al worden getrokken, maar Scheepbouwer heeft de knoop snel doorgehakt. Beleggers zijn het met hem eens, zo lijkt het voorlopig. Het aandeel van KPN daalde vanochtend, met de nodige fluctuaties, lichtjes met 3,3 procent tot 5,82 euro. KPN heeft zich de afgelopen jaren in een houdgreep gemanoeuvreerd. Eind 1999 werd het Duitste mobiele-telecombedrijf E-plus overgenomen, in de loop van 2000 werden dure vergunningen voor geavanceerde mobiele telefonie gekocht in Duitsland en Groot-Brittannië. KPN is zeker niet de enige die miljarden heeft uitgegeven. Maar de meeste branchegenoten hebben intussen hun investeringen afgewaardeerd, omdat de in de balans opgenomen waarde niet langer te rechtvaardigen viel.

De druk op KPN om ook af te waarderen wordt steeds groter. NTT Docomo, KPN's Japanse partner, besloot eerder deze maand om zijn belang van 15 procent in KPN Mobile af te waarderen. De Japanners betaalden vorig jaar 4 miljard euro, maar vinden hun belang nu nog maar 1,6 miljard waard.

Scheepbouwer wil nog niet afwaarderen. Het zou KPN meteen met een negatief eigen vermogen opzadelen. Het telecombedrijf zou op het `strafbankje' van de effectenbeurs belanden. En KPN's onderhandelingspositie in de financiële wereld zou verslechteren, juist op een moment dat KPN tegen goede prijzen bedrijfsonderdelen probeert te verkopen. De emissie die vanochtend is aangekondigd geeft KPN lucht voor een afwaardering van E-plus. Vanochtend werd de afwaardering alvast aangekondigd: KPN verwacht dat het eigen vermogen in 2002 hierdoor met tussen de 9 en 11 miljard euro zal afnemen, aldus het telecombedrijf in een persbericht.

Wat Scheepbouwer betreft is de emmissie een bijzaak: de nieuwe aandelen bieden, naast de schuldenlast, vooral een oplossing voor een knellend boekhoudkundig probleem. Het management heeft zich door de problemen rondom de balans nauwelijks kunnen concentreren op de dagelijkse bedrijfsactiviteiten van KPN, zo maakte de topman vanochtend duidelijk. Hij wil een ,,radicale verandering van de managerscultuur'' waarbij de kasstroom (en niet de balans) weer centraal staat.

Het telecombedrijf streeft voor volgend jaar naar een positieve `vrije kasstroom', het bedrag dat overblijft wanneer investeringen, lasten en reorganisatiekosten van het bedrijfsresultaat worden afgetrokken. Investeringen zullen om die reden worden teruggebracht van 3,8 miljard euro dit jaar naar 2 miljard euro in 2002. In Groot-Brittannië, waar KPN een miljarden kostende telecomlicentie kocht, wordt voorlopig geen cent meer geïnvesteerd.

Het zijn vooral de banken die KPN een krediet van 2,5 miljard euro hebben verschaft die aandringen op een snelle verbetering van de kasstroom. De schuldpositie van het telecombedrijf heeft nauwelijks hun aandacht, zo blijkt ook uit hun kredietvoorwaarden.

Eind 2002 mag KPN van de banken niet meer dan 20 miljard euro schuld hebben, een makkelijk te nemen horde. Er zijn ook afspraken gemaakt over de bedrijfsresultaten die de komende jaren gehaald moeten worden om toegang tot de kredietfaciliteit te houden. Waarschijnlijk zijn deze hordes veel moeilijker te nemen, maar details hierover houdt KPN geheim. Daar moet de buitenwereld naar gissen. Dat kan de wijn troebel maken.

    • Stéphane Alonso