Hollandse trien worstelt met hoofddoek

De posters zijn opvallend: één van een Turkse vrouw met een blauw oog, één van een blanke vrouw met kapot geslagen neus. De titel: Kreatief met Turk. Twee Turkse meisjes zijn er speciaal voor naar Huis a/d Werf gekomen, om eens te zien hoe die provocerende reclame op het toneel wordt vormgegeven. Het ene meisje, grappend: ,,Mijn ex-vriendje zei ook altijd `creatief met Turk', maar daar bedoelde hij iets heel anders mee.''

De voorstelling blijkt veel lichtvoetiger dan de posters doen vermoeden. Feike Looyen en Leyla Çimen maakten het stuk vorig seizoen bij wijze van onderzoeksproject, en een onderzoek is het nog steeds. In korte, aan elkaar geknoopte sketches worden de begrippen `allochtoon' en `autochtoon' uitgeplozen. Het toneel is aan weerszijden volgehangen met poppen en in het midden zitten de actrices op stoeltjes voor een doek met bloemen.

Vooral in het begin spelen ze ombeurten en enigszins stijfjes een portie, soms kolderieke, eigen cultuur. Eerst een dans op Turkse muziek met typisch religieuze gebaren, daarna een christelijke Maria-met-baby scène. De dames hebben wat interculturele ruzies en verkleden zich om de haverklap. Feike Looyen worstelt heel Hollands met een hoofddoek, terwijl Leyla Çimen even later heel Turks met het Nederlands mag stoeien. Die scène is het mooist. Çimen is geweldig als prototype Turkse vrouw die bij de dokter komt omdat ze reuma heeft. ,,De dokter zegt: je moet niet teveel lopen. Maar ik móet lopen, want ik kan niet fietsen.'' Looyen is de Hollandse trien die met huidziektes op dezelfde dokter wacht.

Later vertelt Çimen hoe ze naar Nederland kwam en tijdens haar eerste vakantie terug in Turkije ontdekte dat een brand al haar spullen had verwoest. ,,Vroeger is voorbij. Er is alleen maar nu'', zegt ze in typisch Turks-Nederlands en met tranen in haar ogen. Dan klinkt de muziek van een bekende Turkse zangeres en zingt ze mee, opeens heel kwetsbaar een ontheemde vrouw met lelijke bruine schoenen en een slecht zittende, veel te blauwe jas. Als Looyen erdoorheen gaat brullen met een relaas over alle vermeende bulten die uit haar lichaam puilen is dat bijna ongepast, zo integer staat Çimen te zingen. Maar allengs wint Looyens' geweeklaag aan kracht en wordt ook zij zielig in haar psychosomatische ellende. Daarna gaan de dames weer op de komische toer en steken ze de draak met het Hollandse onbegrip over buikdansen.

Kreatief met Turk is een onderzoeksproject en precies daarom is het aantrekkelijk. Looyen en Çimen hebben goed gekeken welke details de kloof vormen tussen twee verschillende culturen. Sommige scènes verzanden in knullige leuk-doenerigheid, maar ze raken wel een kern. Of, zoals de Turkse meisjes het zeiden: ,,Zag je die blikken naar elkaar? Dat is precies zoals Hollanders naar Turken kijken en andersom.''

Voorstelling: Kreatief met Turk door Huis a/d Werf i.s.m. Bobbie. Idee en spel: Leyla Çimen en Feike Looyen. Regie: Ingrid Kuijpers en Ine te Rietstap. Gezien: 20/11 Huis a/d Werf, Utrecht. Aldaar t/m 25/11. Tournee t/m 21/12. Inl. 030-2315355 of www.huisaandewerf.nl

    • Jowi Schmitz